WAICO คืออะไร? เจาะลึกองค์กรความร่วมมือ AI ระดับโลกที่จีนตั้งขึ้นมาเพื่อเขียนกฎเกณฑ์ใหม่

ถ้าเราย้อนกลับไปดูระเบียบโลกในช่วง 80 ปีที่ผ่านมา ปฏิเสธไม่ได้เลยว่าสหรัฐอเมริกาและพันธมิตรตะวันตกคือผู้นั่งหัวโต๊ะและเป็นคนถือปากกาเขียนกฎเกณฑ์ทั้งหมด นับตั้งแต่การก่อตั้ง UN ในปี 1945 ตามมาด้วย IMF และ World Bank ผ่านข้อตกลง Bretton Woods (การประชุมทางการเงินและการคลังระหว่างประเทศที่จัดขึ้นในปี ค.ศ. 1944 โดยตัวแทนจาก 44 ประเทศ กำหนดโครงสร้างการเงินโลกหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และนำไปสู่การก่อตั้งสถาบันการเงินที่สำคัญระดับโลก)

องค์กรเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่เวทีประชุมนานาชาติธรรมดา ๆ แต่คือ กระดานใบเก่า ที่กำหนดว่าใครมีสิทธิ์ยับยั้ง ใครจะได้รับความช่วยเหลือทางการเงินก่อน และมาตรฐานแบบไหนที่โลกทั้งใบต้องเดินตาม ซึ่งเป็นระเบียบโลกที่ขับเคลื่อนด้วยขั้วอำนาจเดียวมาอย่างยาวนาน

แต่ในวันนี้ เมื่อเทคโนโลยี AI ก้าวเข้ามาเป็นทรัพยากรใหม่ที่ทรงพลังที่สุดในประวัติศาสตร์ มนุษยชาติกำลังจะได้เห็นการสร้างกระดานใบใหม่ และปักกิ่งกำลังขยับหมากตัวสำคัญเพื่อก้าวขึ้นมาเป็นเจ้าของกระดานใบนี้

จากไอเดียสู่นโยบาย WAICO หมากตัวใหม่บนเวทีโลก

สัปดาห์ที่ผ่านมา มีสัญญาณการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เกิดขึ้นสองเรื่องพร้อมกัน เรื่องแรกคือ Pew Research Center ได้เปิดเผยผลสำรวจที่น่าจับตาว่า เป็นครั้งแรกในรอบเกือบ 20 ปีที่คนทั่วโลกเริ่มมองจีนในแง่บวกมากกว่าสหรัฐฯ

และในวันเดียวกันนั้นเอง จีนก็ไม่ได้ปล่อยให้ตัวเลขนี้เป็นแค่กระแสในหน้ากระดาษ แต่ได้ประกาศจัดตั้งองค์กรระดับโลกแห่งใหม่อย่างเป็นทางการในชื่อ World AI Cooperation Organization (WAICO) มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ที่นครเซี่ยงไฮ้ และที่น่าสนใจที่สุดคือ นี่เป็นครั้งแรกในชีวิตทางการเมืองของประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ที่เตรียมจะขึ้นเวที World AI Conference ด้วยตัวเอง

WAICO เริ่มต้นด้วยสมาชิกก่อตั้ง 29 ประเทศ ตั้งแต่รัสเซีย คาซัคสถาน อินโดนีเซีย ปากีสถาน บราซิล ไปจนถึงลาว ฟังดูอาจเหมือนข่าวการทูตทั่วไป แต่ถ้าเราลองดูรายชื่อประเทศที่เข้าร่วม ดีเอ็นเอของประเทศเหล่านี้กำลังบอกเล่าเรื่องราวที่ลึกซึ้งกว่านั้น

"ทุกประเทศในลิสต์นี้มีจุดร่วมเดียวกัน คือ พวกเขาไม่เคยมีที่นั่งหลักบนกระดานใบเก่า"

เมื่อ 80 ปีก่อน ตอนที่ UN หรือ IMF กำลังร่างกฎเกณฑ์ ประเทศกลุ่ม Global South เหล่านี้ยังไม่มีสิทธิ์แม้แต่จะเดินเข้าห้องประชุมด้วยซ้ำ แต่บนกระดานใบใหม่ของจีน พวกเขาได้รับการเชื้อเชิญให้มานั่งเก้าอี้ผู้ร่วมก่อตั้งตั้งแต่วันแรก นี่จึงเป็นเหตุผลที่คาซัคสถานถึงกับส่งรัฐมนตรี AI มาลงนามด้วยตัวเอง

WAICO คืออะไรกันแน่

World Artificial Intelligence Cooperation Organization หรือ WAICO คือ องค์กรระหว่างประเทศอิสระระดับรัฐบาล หากย้อนกลับไปในเดือนกรกฎาคม 2025 หลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน ได้เสนอไอเดียเรื่อง WAICO นี้ไว้เป็นครั้งแรก ควบคู่ไปกับแผนปฏิบัติการธรรมาภิบาล AI ระดับโลกมาตั้งแต่ตอนนั้นแล้ว

หลังจากนั้นไม่นาน ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ได้ตอกย้ำนโยบายนี้อีกครั้งบนเวทีประชุมสุดยอดผู้นำ APEC เมื่อปลายเดือนตุลาคม 2025 โดยสำนักข่าว Reuters รายงาน ระบุว่า WAICO จะเข้ามามีบทบาทในการวางกฎเกณฑ์ธรรมาภิบาล และผลักดันให้ AI กลายเป็นสาธารณสมบัติ ที่ทุกคนสามารถเข้าถึงและใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ ก่อนที่กระบวนการทูตจะดำเนินไปอีกราว 9 เดือน จนกระทั่งเกิดการลงนามร่วมกันของประเทศสมาชิกในที่สุด

ในพิธีลงนามครั้งประวัติศาสตร์นี้ นอกจาก หวัง อี้ รัฐมนตรีต่างประเทศจีน จะเป็นผู้ลงนามในนามรัฐบาลปักกิ่งแล้ว สิ่งที่สร้างความประหลาดใจและดึงดูดสายตาจากนักวิเคราะห์ทั่วโลกคือการปรากฏตัวของ อันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ (UN) ที่เดินทางมาร่วมเป็นสักขีพยานด้วยตัวเอง

การเคลื่อนไหวของผู้นำ UN ในครั้งนี้ ถูกมองว่าเป็นการส่งสัญญาณยอมรับและไม่เลือกที่จะเมินเฉยต่อกลไกอำนาจใบใหม่ที่จีนกำลังสร้างขึ้น โดยในข้อตกลงของ WAICO ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า ตัวองค์กรจะยังคงยึดมั่นในหลักการของกฎบัตรสหประชาชาติ เน้นกระบวนการปรึกษาหารืออย่างกว้างขวาง และคำนึงถึงผลประโยชน์ของประชาชนเป็นศูนย์กลาง

โครงสร้างสมาชิกสะท้อนภาพ Global South

เมื่อพิจารณาถึงโครงสร้างของสมาชิกผู้ก่อตั้ง สำนักข่าว Reuters ได้รวบรวมรายชื่อและพบว่าประกอบด้วย 29 ประเทศ โดยแบ่งเป็น

• ภูมิภาคเอเชีย: 12 ประเทศ
• ภูมิภาคแอฟริกา: 10 ประเทศ
• ภูมิภาคอื่น ๆ: ประเทศจากแถบละตินอเมริกา ยุโรปตะวันออก และรัสเซีย อาทิ เบลารุส เซอร์เบีย คิวบา บราซิล และเวเนซุเอลา

ข้อสังเกตสำคัญคือ ในรายชื่อทั้งหมดนี้ ไม่มีรายชื่อของชาติตะวันตกในกลุ่มขั้วอำนาจเดิมปรากฏอยู่เลยแม้แต่ประเทศเดียว

นี่ไม่ใช่สงครามชิป แต่คือสงครามการเขียนมาตรฐาน

George Chen จาก The Asia Group ได้สรุปปรากฏการณ์นี้ไว้ว่า “องค์กรใหม่นี้ไม่ได้มีไว้แข่งกันที่ตัวเทคโนโลยี แต่มีไว้แข่งกันที่มาตรฐาน”

ที่ผ่านมาเราอาจจะคุ้นเคยกับสงครามชิปหรือการบล็อกไม่ให้เข้าถึงโมเดล AI ขนาดใหญ่ ซึ่งนั่นคือการแข่งกันด้วยตัวเลขประสิทธิภาพ ใครแรงกว่า เร็วกว่า... ก็ชนะไป

แต่การแข่งกันเขียนกฎเกณฑ์และมาตรฐานนั้นลึกซึ้งกว่ามาก มันคือการวัดว่าประเทศต่าง ๆ ในโลกจะยอมเดินตามกรอบความคิดของใคร และประวัติศาสตร์ก็บอกเราแล้วว่า เมื่อประเทศใดประเทศหนึ่งเลือกเดินตามมาตรฐานนั้นแล้ว การจะเปลี่ยนย้ายค่ายแทบจะเป็นไปไม่ได้ เหมือนที่โลกยอมเดินตามกฎ Bretton Woods มาตลอด 80 ปีโดยไม่มีข้อกังขา

จีนเข้าใจเกมนี้เป็นอย่างดี ในขณะที่สหรัฐฯ เลือกใช้กลยุทธ์ America First และแผน AI Action Plan ที่เน้นความมั่นคง ปิดประตูสร้างรั้วกั้นเทคโนโลยีขั้นสูงไว้กับพันธมิตรกลุ่มเล็ก ๆ จีนกลับเลือกเดินเกมในฐานะผู้ให้ Open-source ที่พร้อมแบ่งปันและยื่นมือเข้าหากลุ่มประเทศกำลังพัฒนา

เมื่อฝั่งหนึ่งเลือกกั้นรั้ว แต่อีกฝั่งเลือกเปิดประตู จึงไม่แปลกใจเลยที่กลุ่ม Global South จะเริ่มเทน้ำหนักและมอบความไว้เนื้อเชื่อใจให้กับฝั่งที่ยื่นมือมาให้ก่อน

ตัวเลขความนิยมที่เพิ่มขึ้นของจีนจากการสำรวจของ Pew หรือการถือกำเนิดของ WAICO ไม่ได้หมายความว่าจีนได้ข้ามเส้นชัยและชนะศึกครั้งนี้แล้ว

แต่มันทำให้เราเห็นว่า กติกาของโลกกำลังถูกเขย่า จากเดิมที่ปากกาในการเขียนกฎเกณฑ์โลกเคยอยู่ใต้การควบคุมของประเทศเพียงไม่กี่ประเทศในห้องประชุมปิด ตอนนี้ปากกาด้ามใหม่กำลังถูกส่งต่อ และในรอบนี้มีมือจากหลายขั้วอำนาจยื่นมารอรับ เกมการแย่งชิงความเป็นผู้นำในโลกยุค AI พึ่งจะเริ่มต้นขึ้น แต่สิ่งหนึ่งที่มั่นใจได้เลยก็คือ... กระดานใบเดิมที่โลกเคยรู้จัก จะไม่มีวันเหมือนเดิมอีกต่อไป

อ้างอิง: bloomberg, bloomberg, english.news.cn, reuters