สำรวจโครงสร้างแข่งขันการค้าโลกปี 69 กับ ITD และช่องทางพา SMEs ไทย ฝ่าสมรภูมิด้วยข้อมูล - ความรู้ - เครือข่ายสากล

สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (องค์การมหาชน) หรือ ITD ประกาศทิศทางการดำเนินงานประจำปี ร่วมกับการเปิดความท้าทายโครงสร้างแข่งขันการค้าโลกปี 2569 เพื่อช่วยผู้ประกอบการรับมือและลดความเสี่ยงเศรษฐกิจไทยด้วยกลยุทธ์ ‘3I : INSIGHT – IMPACT – INTEGRATION’ ทั้งยังกระตุ้นภาคการค้าฝ่าทุกสมรภูมิ ด้วยข้อมูล ความรู้ และเครือข่ายความร่วมมือระดับภูมิภาค

ทำไมต้อง 3I Insight – Impact – Integration 

คุณสุภกิจ เจริญกุล ผู้อำนวยการสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (ITD) กล่าวว่า ปีนี้ ITD เพิ่มบทบาทสำคัญในการเป็น Action-based Incubation ที่เน้นการลงมือทำและสร้างผลสัมฤทธิ์จริงในภาคธุรกิจ พร้อมขานรับนโยบายเศรษฐกิจของกระทรวงพาณิชย์ในการฟื้นฟูและสร้างความยืดหยุ่นให้แก่เศรษฐกิจไทยในเวทีการค้าโลก โดย ITD มุ่งเป็นศูนย์กลางยุทธศาสตร์ด้านการค้าที่ผสานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ากับการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงลึก เพื่อเตรียมความพร้อมให้กลุ่มผู้ประกอบการและ SMEs ไทยสามารถรับมือกับเมกะเทรนด์เศรษฐกิจโลกและการเปลี่ยนผ่านสู่ยุค Digital & Green Transition ได้อย่างยั่งยืน 

“โครงสร้างการค้าโลกในปี 2569 ยังคงมีความซับซ้อนสูงและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจากระเบียบการค้าใหม่ ซึ่งปัจจัยท้าทายไม่ได้มีเพียงแค่การแข่งขันด้านราคแต่รวมถึงมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มงวด เช่น ภาษีคาร์บอนข้ามพรมแดน มาตรฐานความยั่งยืน และแนวโน้มเศรษฐกิจแบ่งขั้ว ที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อห่วงโซ่อุปทานโลก 

"ในขณะที่กลุ่มผู้ประกอบการ และ SMEs ไทย ซึ่งถือเป็นกระดูกสันหลังของเศรษฐกิจและมีสัดส่วนถึง 35% ของ GDP ยังคงเผชิญกับอุปสรรคสำคัญ ทั้งในด้านการเข้าถึงเทคโนโลยีต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้น และการขาดแคลนข้อมูลเชิงลึกในการวางแผนกลยุทธ์ด้วยเหตุนี้ ITD จึงได้วางโรดแมปเชิงรุกผ่านกลยุทธ์ 3I เพื่อดึงจุดแข็งของสถาบันมาต่อยอดให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อภาคเศรษฐกิจไทย" 

3I ที่คุณสุภกิจกล่าวถึงประกอบด้วย

• INSIGHT

สถาบันจะยกระดับการจัดการความรู้สู่การเป็น Intelligence Hub เดินหน้าขับเคลื่อนองค์กรและผู้มีส่วนได้เสียด้วยข้อมูลและการวิเคราะห์เชิงลึก ผ่านการพัฒนาฐานข้อมูลการค้าระดับภูมิภาคที่รวบรวมข้อมูลเศรษฐกิจและการค้าไว้อย่างเป็นระบบ โดยใช้เทคโนโลยี AI เข้ามาช่วยในการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) เพื่อให้ได้มาซึ่งอินไซต์ที่แม่นยำ ทันต่อเหตุการณ์ และสามารถพยากรณ์แนวโน้มการค้าในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ

• IMPACT

มุ่งสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงประจักษ์ในภาคธุรกิจ โดยปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินงานจากการจัดอบรม สู่การเป็น Action-based Incubation หรือการบ่มเพาะเชิงปฏิบัติการที่เข้มข้น ผ่านหลักสูตรการเรียนรู้ที่เน้นผลลัพธ์ การแนะนำและการให้คำปรึกษาเชิงกลยุทธ์แบบใกล้ชิด เพื่อให้ผู้ประกอบการได้รับความรู้และแผนธุรกิจที่สามารถนำไปใช้ได้จริง ตลอดจนเชื่อมโยงกับคู่ค้าในเวทีโลก เพื่อส่งเสริมความสามารถและยกระดับมาตรฐานสินค้าให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล

• INTEGRATION

การสร้างความร่วมมืออย่างเป็นเอกภาพระหว่างภาคนโยบาย ภาคเอกชน และสถาบันวิชาการทั้งในและต่างประเทศ ITD จะทำหน้าที่เป็นเวทีกลางทางความคิด ในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ ขณะเดียวกันจะทำงานร่วมกับภาครัฐและเอกชนในประเทศอย่างใกล้ชิด เพื่อให้เกิดการบูรณาการนโยบายเศรษฐกิจเชิงรุกที่สอดรับกับบริบทของโลกยุคใหม่ เพื่อเป็นแนวทางให้กับผู้ประกอบการไทยในห่วงโซ่อุปทานใหม่

“ภายใต้ยุทธศาสตร์ 3I ผลลัพธ์สำคัญที่จะเกิดขึ้นคือการยกระดับขีดความสามารถของผู้ประกอบการไทยให้สามารถแข่งขันได้จริงในโครงสร้างการค้าโลกใหม่ ผู้ประกอบการจะสามารถเข้าถึงข้อมูลเชิงลึกและใช้ข้อมูลเป็นฐานในการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาตลาดหรือโมเดลธุรกิจเดิม ขณะเดียวกันการดำเนินงานของรัฐจะขยับจากการสนับสนุนเชิงกิจกรรม ไปสู่การสร้างผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจที่วัดผลได้จริง ทั้งในด้านการเพิ่มศักยภาพ SMEs การยกระดับมาตรฐานสินค้าและบริการให้สอดคล้องกับกติกาการค้าโลกใหม่ และการเชื่อมโยงนโยบาย การเงิน ความรู้ และตลาดให้ทำงานเป็นระบบเดียวกัน ซึ่งจะช่วยลดความเปราะบางของเศรษฐกิจไทย และวางรากฐานให้ประเทศไทยก้าวสู่บทบาทศูนย์กลางยุทธศาสตร์ด้านการค้าในระดับภูมิภาคได้อย่างเป็นรูปธรรม”

สอบถามเพิ่มเติมว่า SMEs กลุ่มใดที่เป็นกลุ่มเป้าหมายของสถาบันฯ ได้รับคำตอบว่า ITD แบ่ง SMEs ออกเป็น 2 กลุ่ม คือ 'กลุ่มรอรับความช่วยเหลือจากรัฐ' กับ 'กลุ่มที่มีความพร้อม มีความสนใจเรื่องการทำคอนเทนต์และส่งออก' โดย ITD โฟกัสกลุ่มที่มีความพร้อม เพื่อช่วยสเกลสู่ตลาดต่างประเทศ

ด้าน คุณภานุมาส เทพทอง รองผู้อำนวยการ (บริหาร) สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา กล่าวว่า ตลอดปี 2568 ที่ผ่านมา ITD ดำเนินงานด้านกิจกรรมพื่อมอบความรู้ ส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพบุคลากรในประเทศ อาทิ ITD Exponential Trade Fair, SHE Commerce, Southeast Asia Trade and Development Forum 2025, ITD Research Forum 2025 และโครงการเพื่อผู้ประกอบการและ SMEs ไทยอย่าง ITD Expert Anywhere ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มที่พัฒนาขึ้นเพื่อเป็นแหล่งข้อมูลสำคัญในการแก้ไขปัญหาด้านต่าง ๆ ให้กับธุรกิจ SME และมีผู้เชี่ยวชาญคอยให้คำปรึกษากับธุรกิจ

โดยปัจจุบันโครงการดำเนินงานเข้าสู่ปีที่ 4 ซึ่งมีผู้เข้ามาใช้บริการเยี่ยมชมเว็บไซต์และแพลตฟอร์มในส่วนต่าง ๆ มากกว่า 200,000 ราย ทั้งนี้ ITD มีเป้าหมายว่าจะมีผู้ดาวน์โหลดแพลตฟอร์มประมาณ 600,000 ราย หรือคิดเป็นสัดส่วน 20% ของจำนวนผู้ประกอบการ SME ภายในปี 2572 ตลอดจนมีกิจกรรมโร้ดโชว์ในพื้นที่ต่างจังหวัดเพื่อเข้าถึงและมอบความรู้แก่กลุ่มผู้ประกอบการรายย่อยในแต่ละพื้นที่อีกด้วย 

สำหรับปี 2569 ITD ยังคงเดินหน้าพัฒนาให้แพลตฟอร์ม ITD Expert Anywhere เพื่อรองรับการให้บริการของธุรกิจ SME อย่างต่อเนื่องและมีประสิทธิภาพเพิ่มมากขึ้น โดยการประสานงานและเชื่อมโยงหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนในด้านต่าง ๆ เข้าร่วมในแพลตฟอร์มและให้บริการกับผู้ใช้งาน เช่น ธนาคารรัฐหรือสถาบันการเงิน เพื่อให้บริการด้านสินเชื่อหรือเป็นแหล่งการเข้าถึงเงินทุน รวมถึงการเพิ่มผู้เชี่ยวชาญเข้ามาเป็นผู้ให้คำปรึกษา พร้อมทั้งยกระดับการบริหารจัดการองค์กรให้มีความคล่องตัวและทันสมัยยิ่งขึ้น เพื่อสนับสนุนภารกิจ Action-based Incubation อย่างเต็มรูปแบบ 

“กิจกรรมและแพลตฟอร์มที่ ITD ดำเนินการตลอดช่วงที่ผ่านมา ไม่ได้มุ่งเพียงการถ่ายทอดความรู้เชิงทฤษฎี แต่ช่วยให้ผู้ประกอบการ SMEs สามารถนำข้อมูลและคำปรึกษาไปใช้ประกอบการตัดสินใจทางธุรกิจในประเด็นสำคัญ อาทิ การเลือกตลาดเป้าหมาย การปรับกลยุทธ์รับมือกติกาการค้าใหม่ และการวางแผนขยายธุรกิจอย่างเหมาะสมกับบริบทของตนเอง ขณะเดียวกันแพลตฟอร์ม ITD Expert Anywhere ยังช่วยลดต้นทุนด้านเวลาและการเข้าถึงข้อมูลของผู้ประกอบการ โดยทำหน้าที่เป็นจุดเชื่อมโยงองค์ความรู้ ผู้เชี่ยวชาญ และหน่วยงานภาครัฐไว้ในที่เดียว ช่วยให้ SMEs สามารถเข้าถึงคำปรึกษา แหล่งข้อมูล และแนวทางสนับสนุนที่จำเป็นได้สะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น

"นอกจากนี้ ตัวเลขผู้ใช้งานมากกว่า 200,000 ราย ยังสะท้อนให้เห็นถึงความต้องการของผู้ประกอบการ SMEs ไทยในการเข้าถึงข้อมูล ความรู้ และคำปรึกษาที่เชื่อมโยงกับบริบทการค้าโลกจริง ขณะที่เป้าหมายการมีผู้ดาวน์โหลดแพลตฟอร์ม 6 แสนราย ไม่ได้เป็นเพียงตัวชี้วัดเชิงปริมาณ แต่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการสร้างฐานผู้ประกอบการที่สามารถใช้ข้อมูลและองค์ความรู้เป็นเครื่องมือในการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ ซึ่งจะช่วยยกระดับ SMEs จากการพึ่งพาการสนับสนุนระยะสั้น ไปสู่การเป็นกำลังหลักที่มีศักยภาพในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยในระยะยาว”

นอกจากนี้ คุณภานุมาสให้รายละเอียดโครงการ SME และระบบนิเวศของแพลตฟอร์มที่ลึกกว่าในข่าว ไม่ว่าจะเป็นการขยายกลุ่มเป้าหมาย SME ผ่านการจัดทำโครงการต่างๆ อาทิ

• SHE Commerce โครงการยกระดับความสามารถในเชิงธุรกิจผู้ประกอบการสตรีไทยในตลาดสากล เจาะตลาดประเทศออสเตรีย (Thailand Female Business Leader Program) ที่ไม่ได้เน้นเพียงผู้ประกอบการสตรี แต่รวมถึงการสนับสนุนกลุ่มผู้ประกอบการ LGBTQ+ ซึ่งสอดคล้องไปกับเทรนด์ด้านความหลากหลาย
• การจัด Boot Camp ที่คัดเลือกเพียง 40 ผู้สมัครจากผู้สมัครทั่วประเทศมาเข้าค่าย เพื่อให้ได้เรียนรู้มากกว่าความรู้ทางวิชาการ ทั้งเรื่องบุคลิกภาพ การเจรจาต่อรอง และศิลปะการพูด 

คุณภานุมาสยังบอกอีกว่า เรื่องที่ต้องการการแก้ไขของ SMEs มากที่สุดคือ 'การจัดทำบัญชีสองเล่ม' ซึ่งเป็นปัญหาคลาสสิกของ SMEs ไทย กล่าวคือ การไม่ทำบัญชีที่แท้จริงและใช้เงินธุรกิจปนกับเงินส่วนตัว ซึ่งกลายเป็นอุปสรรคใหญ่ในการเข้าถึงสินเชื่อ 

เพิ่มเติมสำหรับแพลตฟอร์ม ITD Expert Anywhere คุณภานุมาสบอกว่า ITD เปิดรับผู้เชี่ยวชาญหัวใจอาสา (Volunteer) มาร่วมบนส่งต่อความรู้ให้แก่ผู้ประกอบการบนแพลตฟอร์ม ซึ่งผู้เชี่ยวชาญสามารถสร้าง 'Quick' หรือคลิปให้ความรู้ขนาดสั้น 3-5 นาทีบนแพลตฟอร์มได้ หรือจะขายตั๋วให้ผู้ประกอบการที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรมผ่านแพลตฟอร์มก็ทำได้เช่นกัน 

"ด้าน AI หรือด้านดิจิทัลต่างๆ ITD ก็จะให้คำแนะนำ บริการให้คำปรึกษาในเรื่องของการใช้ AI เพื่อต่อยอดในการทำธุรกิจของ SMEs และเพื่อลดต้นทุน เช่น สมมุติว่าต้องการขายสินค้าตัวนี้ สามารถถ่ายรูปง่ายๆ แล้วใช้ Gen AI ทำเป็นเมนูอาหารหรือภาพสินค้าที่สวยงาม โดยไม่ต้องจ้างกราฟิกหรือไม่ต้องจ้างตากล้องแพงๆ เพราะฉะนั้น นี่จะเป็นเครื่องมือหนึ่งที่มีผู้เชี่ยวชาญบนแพลตฟอร์มช่วยสอน" คุณภานุมาสกล่าว

ในส่วนของงานวิจัย คุณวิมล ปั้นคง รองผู้อำนวยการ (วิชาการ) บทเรียนจากการศึกษาของสถาบันฯ ตลอดปี 2568 พบว่าการค้าโลกกำลังเปลี่ยนผ่านไปสู่ยุคที่ผู้ประกอบการไทยต้องปรับตัว โดยสิ่งสำคัญที่ควรจับตามองคือ การย้ายฐานการผลิตและการปรับเปลี่ยนห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งเกิดจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ส่งผลให้การค้าโลกกำลังกระจายตัวไปสู่กลุ่มประเทศที่กำลังเติบโตใหม่ โดยเฉพาะในภูมิภาค Global South ซึ่งจะเป็นทั้งฐานการผลิตใหม่และตลาดผู้บริโภคขนาดใหญ่ที่มีกำลังซื้อเพิ่มสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

สำหรับในปี 2569 เทรนด์สำคัญอย่าง Sustainability และ Green Trade จะกลายเป็นกติกาสากลที่ผู้ประกอบการจำเป็นต้องปฏิบัติตามเพื่อลดปัญหาด้านต้นทุนภาษีที่สูงขึ้นและลดการสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน โดยเฉพาะกฎระเบียบจากสหภาพยุโรปและสหรัฐอเมริกา เช่น ภาษีคาร์บอน (CBAM) และมาตรการตรวจสอบย้อนกลับในห่วงโซ่อุปทาน ตลอดจนเทรนด์ Digital Transformation และ AI ที่จะเป็นตัวเปลี่ยนเกมสำคัญในห่วงโซ่คุณค่าโลก 

"ผู้ประกอบการและ SMEs ไทยต้องก้าวข้ามการผลิตแบบเน้นปริมาณ (Mass Production) ไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยเทคโนโลยีในการเข้าถึงตลาดทั่วโลกโดยตรง โดยเฉพาะการใช้ AI ในการวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภคที่เปลี่ยนไปสู่ความต้องการเฉพาะบุคคลมากขึ้น ITD จึงได้เตรียมข้อมูลวิจัยเพื่อสนับสนุนให้ SMEs เข้าใจถึงวิธีการเข้าสู่ตลาดใหม่ๆ การใช้ประโยชน์จากข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) ให้มีประสิทธิภาพสูงสุด และการกระจายความเสี่ยงโดยไม่พึ่งพาตลาดใดตลาดหนึ่งมากเกินไป"

คุณวิมลให้ข้อมูลเพิ่มในเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างประเทศและผลการศึกษาภาคสนามในชาติอาเซียนว่า ITD ให้ความสำคัญกับการร่วมมือกับประเทศที่เศรษฐกิจกำลังเติบโตในกลุ่ม Global South และให้ความสำคัญเป็นพิเศษกับเอเชียใต้ นั่นคือ อินเดีย, ปากีสถาน, บังกลาเทศ ต่อด้วยให้อินไซต์จากการลงพื้นที่เวียดนามว่า เวียดนามไม่ได้มองไทยเป็นคู่แข่งเชิงเศรษฐกิจ แต่มองเป็นพาร์ตเนอร์ที่ต้องการอุตสาหกรรมต้นน้ำจากไทยไปเสริมห่วงโซ่อุปทานของเวียดนาม

“สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา ภายใต้สังกัดกระทรวงพาณิชย์ พร้อมเดินหน้าและขับเคลื่อนความร่วมมือระดับภูมิภาคและการพัฒนาเศรษฐกิจไทยให้ก้าวไกลสู่ระดับสากล โดยดำเนินตามพันธกิจในการเป็นศูนย์กลางข้อมูลความรู้ด้านการค้าและการพัฒนา พร้อมดำเนินงานภายใต้ยุทธศาสตร์ 3I เพื่อให้ผู้ประกอบการไทยพร้อมรับมือกับกฎระเบียบโลกการค้ายุคใหม่ที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เพื่อให้เศรษฐกิจไทยจะสามารถเปลี่ยนผ่านสู่ความยั่งยืนและสร้างผลประโยชน์ที่ทั่วถึงให้กับทุกภาคส่วน” คุณสุภกิจกล่าวสรุป

อัปเดตเกี่ยวกับโครงการผู้นำยุทธศาสตร์ LTD 

ล่าสุด ITD ยังจัดทำ หลักสูตรผู้นำยุทธศาสตร์ด้านการค้าและการพัฒนา รุ่นที่ 2 (Leadership Program on Trade and Development Strategy#2) ภายใต้แนวคิด 'A Call to Leadership: Navigating a New Era of Global Trade' อย่างเป็นทางการ เพื่อสร้างเครือข่ายผู้นำระดับสูงที่ครอบคลุมบุคลากรจากหน่วยงานราชการ รัฐวิสาหกิจ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา เตรียมความพร้อมและสร้างความสามารถในการรับมือกับความท้าทายของระเบียบการค้าโลกยุคใหม่ สร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจและเสริมสร้างความเชื่อมั่นของประเทศไทยในเวทีโลก ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญที่จะช่วยผลักดันให้ประเทศไทยเติบโตอย่างยั่งยืน และได้รับเกียรติจากวิทยากรชั้นนำระดับโลกและระดับประเทศร่วมถ่ายทอดองค์ความรู้

“หลักสูตรผู้นำยุทธศาสตร์ด้านการค้าและการพัฒนา รุ่นที่ 2 ได้รับความสนใจและเข้าร่วมอบรมจากภาครัฐ เอกชน และภาคการศึกษา รวมทั้งสิ้น 88 คน LTD#2 สะท้อนการดำเนินงานภายใต้กลยุทธ์ 3I ของ ITD อย่าง IMPACT ที่มุ่งสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงประจักษ์ในภาคธุรกิจ ด้วยการเป็น Action-based Incubation หรือแพลตฟอร์มการบ่มเพาะเชิงปฏิบัติการที่เข้มข้นผ่านหลักสูตรที่เน้นผลลัพธ์ ซี่งภายหลังจากการเรียนรู้อย่างเข้มข้นเป็นเวลา 113 ชั่วโมง ข้อมูลและแนวคิดจากการระดมสมองของผู้เข้าร่วมหลักสูตรจะถูกนำมาสังเคราะห์เป็นข้อเสนอเชิงนโยบาย หรือ White Paper นำเสนอต่อผู้กำหนดนโยบายในงาน National Trade Leadership Summit เพื่อให้มั่นใจว่านวัตกรรมนโยบายที่เกิดขึ้นจากโครงการนี้ จะสามารถนำไปขับเคลื่อนให้เกิดผลสัมฤทธิ์ที่เป็นรูปธรรมต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและการค้าของประเทศไทยในระยะยาว”

นอกจากความสำเร็จของหลักสูตรผู้นำยุทธศาสตร์ด้านการค้าและการพัฒนาในครั้งนี้ ITD ยังคงมุ่งมั่นเดินหน้ายกระดับความเข็มแข็งของการดำเนินงานของสถาบันฯ ให้เท่าทันต่อโลกการค้าผ่านโครงการเรียนรู้ งานสัมมนา และกิจกรรมต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง เพื่อเตรียมความพร้อมและเสริมสร้างขีดความสามารถในการแข่งขันทางการค้าให้กับประเทศไทยท่ามกลางบริบทใหม่ของโลกที่ซับซ้อนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เพื่อสานต่อเจตนารมณ์ในการสร้างผู้นำเศรษฐกิจไทยในระดับสากล ตลอดจนการเตรียมความพร้อมสำหรับการจัดหลักสูตรผู้นำยุทธศาสตร์ด้านการค้าและการพัฒนา รุ่นที่ 3 (LTD#3) เพื่อสร้างผลกระทบเชิงนโยบายที่แข็งแกร่งต่อไปในอนาคต