‘ปอดหมู’ สู่ ‘ปอดคน’ อวัยวะที่ปลูกถ่ายยากที่สุด จีนทำสำเร็จครั้งแรกของโลก

แพทย์จีนสร้างประวัติศาสตร์ด้วยการปลูกถ่าย "ปอดหมู" ให้กับผู้ป่วยสมองตายวัย 39 ปี ซึ่งปอดสามารถทำงานได้จริง โดยส่งออกซิเจนเข้าสู่เลือดและกำจัดคาร์บอนไดออกไซด์ แต่อย่างไรก็ตามปอดนี้อยู่ได้เพียง 9 วัน เพราะถูกระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายทำลายไปก่อน

ความสำเร็จนี้ถือเป็นก้าวสำคัญ เพราะการปลูกถ่ายปอดระหว่างคนด้วยกันเองก็ถือเป็นเรื่องที่ยากมากอยู่แล้ว การที่ปอดหมูอยู่รอดและทำงานได้ในระยะเวลาสั้นๆ จึงเป็นสัญญาณที่ดีที่แสดงให้เห็นถึงความเป็นไปได้ในการนำอวัยวะสัตว์มาปรับแต่งยีนเพื่อให้เข้ากับร่างกายมนุษย์ เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยในอนาคตได้มากขึ้น 

ทำไมต้องใช้ปอดหมู

การปลูกถ่ายปอดเป็นเรื่องซับซ้อนและท้าทายมาก เพราะปอดมีจุดอ่อนหลายอย่าง ตั้งแต่เยื่อหุ้มที่บางซึ่งอาจเสียหายระหว่างผ่าตัดและการมีเซลล์ภูมิคุ้มกันจำนวนมากที่อาจหันมาต่อต้าน ไปจนถึงความเสี่ยงจากเชื้อโรคที่เข้าสู่ร่างกายทุกครั้งที่เราหายใจเข้าไป ยิ่งเมื่อมีการรับเลือดจากสัตว์อื่น หลอดเลือดก็มักหดตัว ทำให้เกิดการอักเสบและน้ำท่วมปอดได้ง่าย ดังนั้นหากจะนำปอดจากหมูมาใช้จริง จำเป็นต้องปรับแต่งยีนและใช้ยาที่ช่วยลดการต่อต้านจากร่างกาย เพื่อให้ปอดสามารถทำงานได้ในร่างกายมนุษย์ 

ปรับแต่งยีนอย่างไรให้ 'ปอดหมู' ทำงานในร่างกายคนได้ ?  

หมูที่ใช้ในการผ่าตัดครั้งนี้ไม่ใช่หมูทั่วไป แต่เป็นหมูแคระพันธุ์ Bama Xiang ที่มีขนาดอวัยวะใกล้เคียงกับมนุษย์ ทีมนักวิทยาศาสตร์ใช้เทคโนโลยี CRISPR เพื่อปรับแต่งพันธุกรรมของหมูโดยเฉพาะ โดยการตัดยีนของหมูออกไป 3 จุด เพื่อกำจัดสารบนเซลล์ผิวที่ร่างกายเราไม่มี สารนี้เป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการต่อต้านแบบเฉียบพลัน ซึ่งเป็นสาเหตุให้อวัยวะล้มเหลวภายในไม่กี่ชั่วโมง และยังเพิ่มยีนของมนุษย์เข้าไปอีก 3 จุด เพื่อช่วยลดการแข็งตัวของเลือดและป้องกันการโจมตีจากระบบภูมิคุ้มกัน การปรับแต่งยีนเหล่านี้คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้ปอดหมูสามารถผ่านการต่อต้านครั้งแรกไปได้และทำงานในร่างกายมนุษย์ได้

ผลการทดลองเป็นอย่างไร 

การปลูกถ่ายทำที่โรงพยาบาลมหาวิทยาลัยกวางโจว โดยทีมศัลยแพทย์ Jianxing He ปลูกถ่ายปอดซ้ายให้ผู้ป่วยสมองตาย 

• ใน 24 ชั่วโมงแรก ปอดบวม เริ่มมีอาการน้ำท่วมปอด 
• 48 ชั่วโมงต่อมา มีการโจมตีโดย Antibody และ Complement Cascade ทำให้ปอดเสียหาย
• วันที่ 9 ปอดถูกนำออกเพื่อตรวจวิเคราะห์และผู้ป่วยถูกถอดเครื่องช่วยหายใจตามความประสงค์ของครอบครัว

นักวิจัยย้ำว่าหากต้องการให้ปอดจากหมูอยู่ได้นานขึ้น จำเป็นต้อง ปรับยีนหมูและเพิ่มการกดภูมิคุ้มกัน

วงการปลูกถ่ายอวัยวะกำลังไปทางไหน 

การทดลองนี้ทำกับผู้ป่วยสมองตาย ซึ่งถือเป็นวิธีที่ปลอดภัยและไม่ขัดต่อจริยธรรม เหมาะสำหรับใช้ในงานวิจัยที่มีความเสี่ยงสูง เป้าหมายหลักคือการแก้ปัญหาการขาดแคลนอวัยวะสำคัญ เช่น ไต หัวใจ ปอด ตับ และตับอ่อน แม้ตอนนี้การปลูกถ่ายปอดในมนุษย์จะมีจำนวนไม่มากนัก แต่ในสหรัฐฯ เพียงปีเดียวก็มีการผ่าตัดปลูกถ่ายเกือบ 3,500 ครั้ง และยังมีผู้ป่วยอีกราว 900 คนที่กำลังรอคิวอยู่ 

ความสำเร็จที่ผ่านมาในวงการนี้เป็นกำลังใจสำคัญ อย่างเช่น ไตจากหมูที่ปลูกถ่ายให้กับผู้ป่วยในสหรัฐฯ สามารถอยู่ได้นาน 4 เดือน หรือในจีนที่อยู่ได้ 5.5 เดือน และกรณีของ Timothy Andrews ที่มีไตจากหมูทำงานได้นานถึง 8 เดือน แล้วจนสามารถใช้ชีวิตที่บ้านได้ตามปกติ นักวิจัยมองว่านี่เป็นเพียง "ความสำเร็จในระดับที่น่าพอใจ" ที่ต้องดำเนินการอย่างรอบคอบและปลอดภัย เพื่อเป็นรากฐานสำหรับความก้าวหน้าในอนาคตครับ

ความสำเร็จที่ผ่านมาในวงการนี้ช่วยให้เห็นแนวทางที่เป็นไปได้ เช่น การปลูกถ่ายไตจา ากหมูในสหรัฐฯ อยู่ได้นาน 4 เดือน ในจีนอยู่ได้ 5.5 เดือน และกรณีของ Timothy Andrews ที่ไตจากหมูทำงานได้นานถึง 8 เดือน จนเขาสามารถกลับไปใช้ชีวิตที่บ้านได้ นักวิจัยย้ำว่านี่เป็นเพียงความก้าวหน้าเบื้องต้น 

สรุป

การปลูกถ่ายปอดหมูสู่คนครั้งแรก แม้จะอยู่ได้สั้น ๆ แต่ถือเป็นก้าวสำคัญ ของการใช้สัตว์เป็นแหล่งอวัยวะ การปรับยีนหมูช่วยให้ปอดทำงานในคนได้ แต่ยังต้องการ ยากดภูมิคุ้มกันและเทคนิคเพิ่มเติม เพื่อให้อวัยวะรอดนาน งานวิจัยนี้สร้าง ความหวังใหม่สำหรับผู้ป่วยรออวัยวะ และนักวิจัยมองว่า นี่คือก้าวสำคัญสู่ อนาคตที่อวัยวะจากสัตว์อาจช่วยชีวิตคนได้อย่างปลอดภัย

การปลูกถ่ายปอดจากหมูสู่คนครั้งแรก แม้จะอยู่ได้สั้น ๆ ก็ถือว่าเป็นก้าวสำคัญ การปรับยีนของหมูช่วยให้ปอดทำงานในร่างกายมนุษย์ได้ แต่ยังต้องใช้ยากดภูมิคุ้มกันบวกกับเทคนิคอื่น ๆ เพื่อให้อวัยวะอยู่ได้นาน งานวิจัยนี้จึงเหมือนสร้างความหวังใหม่สำหรับผู้ป่วยที่รอการปลูกถ่ายอวัยวะ 

อ้างอิง: science