เนเธอร์แลนด์จะลดข้าราชการ 25,000 ตำแหน่ง ฝากความหวังไว้กับ AI แต่เอกสารของรัฐบาลเองกลับเตือนว่าอย่าหวังมาก

ถ้าถามคนรุ่นพ่อแม่ว่าอาชีพไหนสบายใจที่สุด คำตอบแทบจะร้อยทั้งร้อยคงเป็นข้าราชการ

เงินเดือนอาจไม่หวือหวา แต่มั่นใจได้ว่าตื่นมาพรุ่งนี้จะยังมีงานทำ เอกชนจะขาดทุน โรงงานจะปิดตัว หรือพายุเศรษฐกิจจะซัดหนักแค่ไหน รั้วของราชการก็ยังกันลมฝนได้เสมอ 

แต่ช่วงปลายเดือนตุลาคม 2026 รอยร้าวกลับเริ่มโผล่ขึ้นมาให้เห็นในจุดที่ไม่มีใครคาดคิด รัฐบาลเนเธอร์แลนด์เพิ่งเคาะแผนใหญ่ ประกาศเตรียมปรับลดข้าราชการส่วนกลางลงราว 25,000 ตำแหน่ง ภายในปี 2035 คิดเป็นสัดส่วนราว 16% โดยมีตัวละครสำคัญที่ถูกดึงเข้ามาเป็นเหตุผลหลัก นั่นก็คือ AI

สำนักข่าวอย่าง Bloomberg มองว่านี่คือการทดลองที่กล้าได้อายเสียที่สุดครั้งหนึ่งของโลก เมื่อรัฐบาลตัดสินใจใช้เทคโนโลยีมาลดจำนวนคน และกลายเป็นเคสที่ทุกประเทศกำลังเฝ้าดู

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่เงิน แต่คือขนาดของรัฐที่โตไม่หยุด

เรื่องนี้ไม่ได้เริ่มจากวิกฤตเศรษฐกิจ เนเธอร์แลนด์ไม่ได้ถังแตก ตัวเลขขาดดุลงบประมาณต่ำเป็นอันดับต้น ๆ ของยุโรปด้วยซ้ำ แต่สิ่งที่ทำให้คนคุมนโยบายเริ่มวิตก คือ ขนาดของรัฐบาลที่ใหญ่ขึ้นเรื่อย ๆ จนเริ่มเทอะทะ

ย้อนไปดูตัวเลขสิ้นปี 2025 ข้าราชการส่วนกลางของเนเธอร์แลนด์พุ่งแตะราว 1.6 แสนตำแหน่ง ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดเป็นประวัติการณ์ โตขึ้นจากปี 2018 ถึง 41% พูดง่าย ๆ คือแค่ 7 ปี มีคนเพิ่มเข้ามาในระบบเกือบ 5 หมื่นคน ทั้งที่รัฐบาลหลายยุคก่อนหน้านี้ต่างก็เคยสัญญาไว้ดิบดีว่าจะรัดเข็มขัด

Eric van der Burg รัฐมนตรีช่วยฯ ที่รับผิดชอบเรื่องนี้ ออกมาพูดตรง ๆ บนโต๊ะแถลงข่าวว่า วิธีทำงานแบบเดิม ๆ มันไปต่อไม่ไหวแล้ว และถึงเวลาที่รัฐต้องยอมตัดสินใจในเรื่องที่ยาก เพื่อทำให้องค์กรรัฐเรียบง่ายขึ้น ฉลาดขึ้น และตัวเล็กลง

เป้าหมายถูกขีดเส้นไว้ชัดเจน คือต้องประหยัดให้ได้ 900 ล้านยูโรต่อปี ภายในปี 2027 และขยับขึ้นไปเป็น 3,500 ล้านยูโรต่อปี (ราวๆ 3.9 พันล้านดอลลาร์) ตั้งแต่ปี 2035 เป็นต้นไป

ถอด 5 คันโยก รัฐบาลดัตช์ไม่ได้พึ่งแค่ปาฏิหาริย์ของ AI

ถ้าลองกางแผนดูละเอียด ๆ จะเห็นว่า AI เป็นแค่ 1 ใน 5 ฟันเฟืองที่รัฐบาลตั้งใจหมุนไปพร้อม ๆ กัน

  • คันโยกที่ 1: ลดคนแบบนุ่มนวล รัฐบาลไม่ได้สั่งปลดฟ้าผ่า และไม่ได้สั่งห้ามรับคนแบบเหมารวม แต่ใช้วิธีรอดูจังหวะคนเกษียณหรือลาออก แล้วค่อยประเมินเป็นรายเคสว่า เก้าอี้ตัวนี้จำเป็นต้องหาคนมานั่งแทนจริงไหม หรือปล่อยให้ตำแหน่งหายไปได้เลย
  • คันโยกที่ 2: ดึง AI มาช่วยงาน ตั้งเป้าใช้ AI เพิ่มผลิตภาพงานรัฐให้ได้ 20% โฟกัสไปที่งานจัดซื้อจัดจ้าง และการตอบคำถามประชาชนผ่านดิจิทัล โดยมีเงื่อนไขสำคัญว่า ต้องปลอดภัย โปร่งใส และเน้นใช้ผู้พัฒนาในยุโรปเป็นหลัก เพื่อจะได้ไม่ต้องไปพึ่งพาเทคโนโลยีจากนอกทวีป
  • คันโยกที่ 3: โละกฎหมายทิ้ง วางเป้าหมายยกเลิกกฎระเบียบที่ไม่จำเป็นอย่างน้อย 500 ข้อต่อปี เพราะที่ผ่านมามักมีสิ่งที่เรียกว่า "ข้อยกเว้นซ้อนข้อยกเว้น" เต็มไปหมด กฎยิ่งเยอะ เอกสารก็ยิ่งแยะ เมื่อตัดกฎทิ้งได้ เนื้องานก็ลดลง และคนทำงานก็ไม่จำเป็นต้องเยอะเหมือนเดิม
  • คันโยกที่ 4: ล้างบางคณะที่ปรึกษา ตอนนี้มีองค์กรที่ปรึกษาอยู่ 28 แห่ง และคณะกรรมการอีกราวๆ 150 ชุด ซึ่งหลายชุดทำงานซ้ำซ้อนกันอย่างมาก รัฐบาลจึงเตรียมตัดทอนส่วนนี้ลง
  • คันโยกที่ 5: จัดระเบียบออฟฟิศและระบบหลังบ้าน ปรับสัดส่วนโต๊ะทำงานเหลือแค่ 0.5 ที่ ต่อพนักงาน 1 คน (เน้นสลับกันเข้ามานั่ง) ขายตึกที่ไม่จำเป็นทิ้ง และจับระบบไอทีที่กระจัดกระจายมาเชื่อมต่อเป็นระบบเดียวกัน

ทว่าแรงกระแทกจากแผนนี้ไม่ได้ตกใส่ทุกคนเท่ากัน งานหน้างานที่ต้องอาศัยคนเป็น ๆ อย่างตำรวจและทหาร ได้รับการยกเว้นทั้งหมด

ส่วนกลุ่มที่ต้องเตรียมรับแรงกระแทกคืองานหลังบ้าน หน่วยงานตรวจสอบ และหน่วยงานบริการประชาชน ที่อาจต้องลดกำลังคนลงตั้งแต่ 20% ไปจนถึง 60% แม้กระทั่งหน่วยงานที่งานล้นมืออยู่แล้วอย่างกรมสรรพากร ก็หนีไม่พ้น

ถ้าอ่านถึงแค่นี้ หลายคนอาจคิดว่าเทคโนโลยีกำลังจะมาแย่งงานคน แต่จุดหักมุมที่น่าสนใจที่สุดกลับซ่อนอยู่ในเอกสารแนบท้ายของแผนนี้เอง

ในหัวข้อบทเรียนจากอดีต รัฐบาลเขียนเตือนตัวเองไว้อย่างน่าคิดว่า อย่าตั้งความหวังกับ AI สูงเกินไป เพราะในอดีต เทคโนโลยีใหม่ที่สัญญาว่าจะช่วยลดต้นทุนและลดคน มักจบลงด้วยการสร้างภาระงานใหม่ ต้องคอยดูแลระบบเพิ่มขึ้น และเสียเงินจ้าง Outsource แพงกว่าเดิม

แถมมีข้อมูลจากสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินของเนเธอร์แลนด์ในปี 2024 ระบุว่า หน่วยงานรัฐกว่า 35% ยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าระบบ AI ที่ซื้อมาใช้มันเวิร์กตามที่คุยไว้จริงไหม บางเทศบาลกลับเจองานเอกสารท่วมโต๊ะกว่าเดิม เพราะประชาชนใช้ AI ช่วยร่างจดหมายร้องเรียนที่ใส่ข้อมูลมั่ว ๆ ส่งเข้ามาไม่เว้นแต่ละวัน

คำถามคือ แล้วตัวเลข 25,000 ตำแหน่งจะลดลงได้อย่างไร?

คำตอบจริง ๆ คือ ตัวเลขนี้ไม่ได้คำนวณมาจากความเก่งของ AI เลย แต่เป็นตัวเลขที่รัฐคำนวณย้อนกลับมาจากเป้าประหยัดงบประมาณ รัฐบาลประเมินเองว่าการเพิ่มประสิทธิภาพจากเทคโนโลยีจะช่วยลดภาระได้แค่ราว 1 ใน 3 เท่านั้น ส่วนอีก 2 ใน 3 ต้องมาจากการ "กล้าตัดสินใจว่า รัฐจะหยุดทำอะไรบ้าง"

พูดให้เข้าใจง่ายที่สุดคือ ในมุมมองของรัฐบาลเนเธอร์แลนด์ AI ไม่ได้เก่งจนมาแย่งงานคน แต่ผู้บริหารใช้ AI เป็นข้ออ้างชั้นดีเพื่อโละขั้นตอนที่ไม่จำเป็นบางอย่างทิ้ง

ตัวอย่างเช่น เมื่อก่อนระบบราชการ กระดาษแผ่นเดียวต้องรอคนเซ็น 3 คน หรือกฎโบราณที่ไม่รู้มีไว้ทำไม แต่ไม่มีใครกล้าแตะ พอมี AI เข้ามา ผู้บริหารเลยได้จังหวะอ้างทันทีว่า ตอนนี้มี AI แล้ว ขั้นตอนพวกนี้ตัดทิ้งไปได้เลย

สรุปคือ งานและคนไม่ได้หายไปเพราะ AI มันเก่งกาจ แต่หายไปเพราะผู้บริหารใช้คำว่า AI มาเป็นไฟเขียวเพื่อสั่งยกเลิกงานที่ไม่จำเป็นทิ้งไปดื้อ ๆ ต่างหาก

อ้างอิง: bloomberg

ลงทะเบียนเข้าสู่ระบบ เพื่ออ่านบทความฟรีไม่จำกัด

Phisit Nakapun
Phisit Nakapun
2 w. ago

ตรงเรื่องเกี่ยวกับ outsource เกิดนึกถึงกรณีที่ จ้าง outsource โดยหวังลดต้นทุน แต่กลับมีค่าใช้จ่าย(อาจเป็นค่าใช้จ่ายแฝง)เพิ่ม เพราะโดน vendor lock-in 

RELATED ARTICLE

Responsive image

AI ที่วิจัยเก่งขึ้นเรื่อย ๆ OpenAI เลยต้องมี ‘ปุ่มหยุดฉุกเฉิน’ รู้จักระบบ Control Room ที่หยุด AI ในห้องวิจัย ได้ภายใน 35 วินาที

OpenAI เปิดเผย Control Room ระบบหยุด AI ฉุกเฉินในห้องวิจัย ทุกงานต้องขออนุญาตก่อนให้ AI ตอบ หยุดได้ใน 35 วินาที และถ้าระบบล่ม AI ทุกตัวจะหยุดทันที...

Responsive image

ศ. ดร. ยศชนัน ชี้ยุคที่ AI รู้ทุกอย่าง คนเก่งต้อง ‘รวมศาสตร์’ ไม่ใช่เป็น ‘เป็ด’

ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกฯ และ รมว.อว. กล่าวเปิดงาน Thailand Tech Talent Connect 2026 ชี้ไทยต้องลงทุนที่คน สร้างผู้สร้างงานแทนผู้หางาน เก่งลึกก่อนรวมศาสตร์ และประกอบโครงสร้าง...

Responsive image

Alice Huang กับชิป NVIDIA ต้องห้ามในเซี่ยงไฮ้

หลักฐานมัดตัวเครือข่ายบริษัท Alice Huang ลักลอบนำเข้าชิป AI ต้องห้ามของ Nvidia ซุกดาต้าเซ็นเตอร์เซี่ยงไฮ้ ผ่านนอมินีสิงคโปร์ ละเมิดมาตรการคว่ำบาตรสหรัฐฯ...