Google สั่งปิด AI ในโรงเรียน มอบอำนาจครูตัดสินใจ แต่แอบล็อก Search ไว้?

สำหรับห้องเรียนในสหรัฐฯ ผลิตภัณฑ์ของ Google ไม่ใช่แค่ทางเลือกเสริม แต่กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานไปแล้ว ข้อมูลจาก Schoolytics ระบุว่าภาระงานที่ครูมอบหมายเกือบ 2 ใน 3 รันอยู่บนระบบของ Google ขณะที่ Google Workspace for Education มีฐานผู้ใช้งานทั่วโลกกว่า 170 ล้านคน ภาพจำของเด็กยุคนี้คือการเปิด Chromebook ของโรงเรียน เช็กการบ้านผ่าน Google Classroom ร่างรายงานบน Google Docs และหาข้อมูลด้วย Google Search

แต่เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2026 Google ได้ประกาศนโยบายใหม่ คือ บริษัทจะปิดฟีเจอร์ AI ทั้งหมดเป็นค่าเริ่มต้น สำหรับบัญชีนักเรียนระดับ K-12 (อนุบาลถึง ม.6) โดยโยนอำนาจให้แอดมินโรงเรียนเลือกว่าจะเปิดหรือไม่

ทว่าเมื่ออ่านลึกลงไปในรายละเอียด นโยบายนี้กลับสร้างแรงกระเพื่อมครั้งใหญ่ เพราะโรงเรียนสามารถปิดแชตบอตหรือ AI แยกตัวได้เกือบหมด ยกเว้น AI ที่ฝังอยู่ใน Google Search

กลายเป็นโจทย์ไฟต์บังคับ ถ้าอยากได้ Search ต้องยอมรับ AI แต่ถ้าไม่อยากได้ AI ก็ต้องตัด Search ทิ้งไปทั้งระบบ

สวิตช์ที่ปิดได้ทุกตัว ยกเว้นตัวที่อยากให้ปิด

ตามคำชี้แจงของ Chris Phillips รองประธานฝ่ายการศึกษาของ Google บริการ AI สำหรับบัญชีนักเรียนถูกจัดกลุ่มไว้ดังนี้

• Gemini (แชตบอต): ปิดได้เป็นค่าเริ่มต้น ไม่กระทบกับระบบอื่น
• Gemini Notebook (เครื่องมือสรุปและจดโน้ต): สั่งปิดแยกได้
• Gemini in Classroom: ปิดได้ตามความสมัครใจของโรงเรียน
• Google Search: สั่งปิดทั้งระบบได้ แต่ถ้าเลือกเปิดฟีเจอร์ AI Overviews (กล่องสรุปคำตอบด้านบน) และ AI Mode จะถูกพ่วงมาด้วยเสมอ โดยไม่มีปุ่มให้ปิดแยกเฉพาะ AI

แม้ Google จะออกมาชี้แจงบนแพลตฟอร์ม X ว่าโรงเรียนยังมีอิสระในการใช้ Search โดยไม่ต้องเปิด Gemini แชตบอต แต่คำถามที่ผู้บริหารโรงเรียนสงสัยมากที่สุดคือ "ขอใช้ Google Search แบบเดิมที่ไม่มี AI ได้ไหม?"

คำตอบจาก Phillips ผ่าน New York Times สั้นและชัดเจนว่า สถาปัตยกรรมของ Search กับ AI ผูกกันลึกจนไม่สามารถแยกออกจากกันได้แล้ว

แรงต้านนี้ปะทุขึ้นหลังจากหลายเขตการศึกษาเริ่มแบน GenAI อย่างจริงจัง โดยในเดือนกันยายน 2026 ทั้งนครนิวยอร์กและลอสแอนเจลิส (LAUSD) ประกาศบล็อกฟีเจอร์ AI บนอุปกรณ์ของโรงเรียน นโยบายใหม่ของ Google จึงบีบให้เขตการศึกษาเหล่านี้ต้องตัดสินใจว่าจะยอมกลืนน้ำลายรับ AI หรือจะตัดขาดจาก Search Engine อันดับหนึ่งของโลก

ยุทธวิธี Tying ที่นักกฎหมายจับตามอง

ในทางกฎหมายแข่งขันทางการค้า พฤติกรรมนี้ถูกนิยามว่า การผูกขาย เปรียบเหมือนร้านค้าแห่งเดียวในหมู่บ้านที่ทุกคนต้องซื้อข้าวสาร วันหนึ่งร้านบอกว่าข้าวสารทุกถุงต้องแถมเครื่องดื่มชูกำลังไปด้วย หากไม่อยากได้เครื่องดื่มก็ห้ามซื้อข้าวสาร

ประเด็นนี้ร้อนแรงเป็นพิเศษเพราะ Google เพิ่งเผชิญมรสุมคดีผูกขาด:

1. สิงหาคม 2024: ผู้พิพากษา Amit Mehta ตัดสินว่า Google มีพฤติกรรมผูกขาดตลาด Search จริงจากการจ่ายเงินมหาศาลเพื่อเป็น Search Engine เริ่มต้น
2. กันยายน 2025: ศาลออกคำสั่งห้าม Google ทำสัญญาผูกขาดเพื่อกระจายผลิตภัณฑ์ Search, Chrome, รวมถึง แอป Gemini

แม้การตั้งค่าระบบในโรงเรียนครั้งนี้จะไม่ใช่สัญญาผูกขาดทางการค้าแบบที่ศาลสั่งห้ามโดยตรง แต่ในเชิงพฤติกรรม มันคือการใช้ความได้เปรียบระดับ Monopoly ของตลาด Search มาเป็นหัวหมู่ทะลวงฟันเพื่อสร้างฐานผู้ใช้ให้กับโมเดล AI ของตนเอง

หากมองมุมกลับ Google ไม่ได้ปิดกั้นทางเลือก 100% แต่ในโลกความเป็นจริง Josh Golin ผู้อำนวยการ Fairplay ชี้ว่า ภาระทั้งหมดตกอยู่กับโรงเรียนรัฐที่มีงบประมาณและบุคลากรจำกัด โรงเรียนต้องส่งทีมไอทีไปเซ็ตระบบใหม่ ครูต้องรื้อแผนการสอนที่ยึดติดกับ Google มานานกว่า 15 ปี และคุณภาพผลการค้นหาของเจ้าอื่นอาจยังไม่เทียบเท่า Google

สมรภูมินี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่โรงเรียนในสหรัฐฯ เพราะโรงเรียนและมหาวิทยาลัยในไทยจำนวนมหาศาลต่างผูกระบบการเรียนการสอนไว้กับ Google for Education เช่นเดียวกัน

สิ่งที่เกิดขึ้นในอเมริกากำลังส่งสัญญาณเตือนว่า เมื่อแพลตฟอร์มเทคโนโลยีขยับสถานะจากผู้ให้บริการ ไปเป็นผู้ควบคุมสภาพแวดล้อม การเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบายเพียงบรรทัดเดียวของ Big Tech สามารถส่งผลกระทบต่อพัฒนาการและการเรียนรู้ของเยาวชนทั้งเจเนอเรชัน

คำถามทิ้งท้ายที่ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และผู้ปกครองต้องเริ่มขบคิดตั้งแต่วันนี้ หากวันหนึ่งตัวเลือกนี้มาถึงโรงเรียนไทย เราจะยอมแลกความสะดวกสบายของ Google Search ด้วยการเปิดประตูให้ AI เข้ามาคุมพฤติกรรมการค้นหาของเด็ก หรือถึงเวลาแล้วที่ระบบการศึกษาต้องเริ่มกระจายความเสี่ยงออกจาก Big Tech รายเดียว?

อ้างอิง: bloomberg