วิเคราะห์กลยุทธ์ AEF บทเรียน ‘หัวหอม 4 ชั้น’ กับการเลือก Startup เข้าพอร์ตให้กลายเป็น Unicorn ระดับโลก

เราได้ไปเจอหนึ่งในเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับวงการ Startup

มีสตาร์ทอัพเจ้าหนึ่งในฮ่องกง ทำแอปจองรถขนของ ฟังดูธรรมดามาก ไม่ Sexy ไม่ใช่ AI ไม่ใช่ crypto ไม่ใช่อะไรที่คนในวงการจะพูดถึงกันในงาน Networking แต่มีนักลงทุนกลุ่มหนึ่งเห็นบางอย่าง และตัดสินใจลงทุน

ภายในเวลาเพียงปีกว่า ๆ แอปจองรถขนของเจ้านั้นกลายเป็น Unicorn รายแรกของฮ่องกง มูลค่าพุ่งเกิน $1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

ถ้าเกิดขึ้นแค่ครั้งเดียวก็คงเรียกว่าโชคดี แต่มันเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า มีสตาร์ทอัพ Fintech ที่เริ่มต้นจาก Founder คนหนึ่งหงุดหงิดเรื่องค่าธรรมเนียมโอนเงินข้ามประเทศ จึงอยากแก้ปัญหานี้ และได้รับเงินลงทุนจากนักลงทุนกลุ่มเดิม จนสามารถกลายเป็น Unicorn มูลค่า $5 พันล้านดอลลาร์ได้

ทั้งหมดมีสิ่งเดียวที่เหมือนกัน พวกเขาล้วนได้รับการลงทุนจากกองทุนเดียวกัน ชื่อว่า Alibaba Entrepreneurs Fund หรือ AEF กองทุนที่ Alibaba ตั้งขึ้นในฮ่องกงตั้งแต่ปี 2015 กองทุนที่เริ่มต้นด้วยเงินเพียง 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ แต่กลับสร้างแรงกระเพื่อมมหาศาลจนดึงเม็ดเงินลงทุนร่วม (Co-investment) ตามมาได้สูงถึง 2.8 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

คำถามสำคัญที่เราอยากพาทุกคนไปเข้าใจคือ AEF เห็นอะไรในสตาร์ทอัพเหล่านี้ก่อนที่คนอื่นจะมองเห็น?

กองทุนที่ไม่ได้ตั้งใจมาเพื่อหาเงิน

ก่อนจะไปดูเคสในพอร์ต เราต้องเข้าใจก่อนว่า AEF ไม่ใช่ VC ทั่วไปที่ถูกบีบด้วยตัวเลข Return หรือระยะเวลา Exit ที่เร่งรัด 

กองทุนนี้ก่อตั้งโดย Alibaba เมื่อปี 2015 ในรูปแบบ Not-for-profit โดยมีภารกิจหลักคือการผลักดัน Ecosystem ของฮ่องกงและไต้หวันให้ไปไกลระดับโลก หัวเรือใหญ่คือ Cindy Chow อดีตนักบัญชีด้าน M&A ของ Alibaba ที่กุมบังเหียนมาตั้งแต่วันแรก

ซึ่งถ้าถามตรง ๆ ว่า AEF เลือกสตาร์ทอัพยังไง Cindy เคยพูดไว้ว่าดูที่ "track record และ vision ของทีม" เป็นหลัก และถ้าเราย้อนดู Startup ทุกเจ้าในพอร์ตอย่างละเอียด จะเห็นว่ามีชั้นที่ซ้อนอยู่อีกหลายชั้น และมันวิ่งเป็นรูปแบบที่สังเกตได้ชัดในหลาย ๆ เคส

ชั้นที่ 1: ทีมที่เคยเจ็บกับปัญหานั้นมาก่อน

Case Study: Airwallex กับกาแฟแก้วที่แพงเกินไป

ย้อนกลับไปปี 2015 Jack Zhang และกลุ่มเพื่อนรวม 5 คน ได้แก่ Lucy Liu, Max Li, Xijing Dai และ Ki-Lok Wong ซึ่งเป็นศิษย์เก่าจาก University of Melbourne ตัดสินใจเปิดร้านกาแฟเล็ก ๆ ในเมลเบิร์น แต่สิ่งที่พวกเขาเจอไม่ใช่แค่ความเหนื่อยจากการชงกาแฟ แต่มันคือ กำแพงธนาคาร เพราะทุกครั้งที่สั่งนำเข้าเมล็ดกาแฟจากต่างประเทศ พวกเขาต้องเจอกับค่าธรรมเนียมโอนเงินข้ามประเทศที่แพงมหาศาล ระบบเชื่องช้า และถูกออกแบบมาเพื่อองค์กรใหญ่ ไม่ใช่ร้านกาแฟเล็ก ๆ

พวกเขาตัดสินใจรวมเงินกันคนละส่วนจนได้ 1 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เพื่อสร้างระบบโอนเงินข้ามประเทศขึ้นมาเอง 

และนักลงทุนกลุ่มแรกก็คือ AEF ที่เลือกลงทุนเพราะเห็นว่าทีมนี้ไม่ได้แค่อยากทำ Fintech ตามกระแส แต่พวกเขาคือคนที่เจ็บจริงจากปัญหาที่พวกเขาต้องการจะแก้

ผลลัพธ์คือ Airwallex เติบโตจากปริมาณธุรกรรม 5 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2017 พุ่งทะยานสู่ 1 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2020 กลายเป็น Startup ที่แตะ Valuation 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ เร็วที่สุดในออสเตรเลีย

ชั้นที่ 2: แก้ปัญหาที่มีคนต้องการแก้จริงๆ ไม่ใช่สร้างความต้องการใหม่อย่างเดียว

Case Study: GoGoX กับรถขนของที่หาไม่ได้

ในปี 2013 Steven Lam และทีม มองเห็นความไร้ระเบียบของการจองรถขนของในฮ่องกง ที่ต้องสุ่มโทรหาและต่อรองราคาแบบไร้มาตรฐาน พวกเขาแค่เอาโมเดลแบบ Grab มาใช้กับรถขนของ เพื่อสร้างความโปร่งใส

AEF เข้าลงทุนในปี 2016 ในวันที่ GoGoVan ครองตลาดฮ่องกงไปแล้วกว่า 50% นี่คือบทพิสูจน์ว่า "ไม่ต้องสร้าง Demand ใหม่ แค่แก้ปัญหาที่คนใช้อยู่แล้วให้ดีขึ้น"

ปี 2017 พวกเขาควบรวมกับ 58 Suyun ขยายธุรกิจครอบคลุม 300 เมืองในจีนแผ่นดินใหญ่ทันที กลายเป็น Unicorn รายแรกของฮ่องกงที่มีมูลค่าเกิน 1 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ และเข้า IPO ในตลาดหุ้นฮ่องกง ในปี 2022 ระดมทุนได้กว่า 671 ล้านดอลลาร์ฮ่องกง โดยมี Alibaba ถือหุ้นอยู่ 12.3%

ชั้นที่ 3: พลังแห่งการต่อจิ๊กซอว์เข้ากับ Ecosystem ของ Alibaba

Case Study: WeLab & Prenetics

จิ๊กซอว์ตัวสุดท้ายคือการเลือก Startup ที่ต่อเข้ากับอาณาจักร Alibaba ได้อย่างสมบูรณ์ เช่น

WeLab:

นำโดย Simon Loong ผู้ใช้ประสบการณ์ 15 ปีในสายธนาคารมาสร้างระบบประเมินเครดิตจาก Data ทางเลือก (Social Media/Mobile Data) ซึ่งตอบโจทย์ฐานลูกค้า SME ของ Alibaba ได้โดยตรง ในปี 2019 พวกเขาได้ใบอนุญาต Virtual Bank ลำดับที่ 4 ของฮ่องกง และทำกำไรได้สำเร็จครั้งแรกในเดือนธันวาคม 2024 ซึ่งเร็วกว่าค่าเฉลี่ยของ Digital Bank ทั่วไปอย่างมาก

Prenetics: 

นำโดย Danny Yeung อดีต CEO Groupon East Asia ที่สร้างบริการตรวจ DNA เพื่อเปลี่ยนการดูแลสุขภาพจากเชิงรับเป็นเชิงรุก AEF ลงทุนร่วมกับ Ping An Ventures กว่า 85 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในช่วงโควิด รายได้ของพวกเขาพุ่งจาก 65 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2020 เป็น 205 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ในปี 2021 ก่อนจะควบรวมกิจการเข้าตลาด Nasdaq ด้วยมูลค่าบริษัท 1.25 พันล้านดอลลาร์สหรัฐฯ

ชั้นที่ 4: ฮ่องกงเป็นแค่จุดเริ่มต้น ไม่ใช่จุดสิ้นสุด

Case Study: Appier กับ AI ที่พูดภาษาเอเชีย

Cindy Chow เน้นย้ำเสมอว่า AEF จะมองหา Startup ที่ไม่ติดกับดัก "ตลาดในบ้าน" ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Appier ทีม AI จากไต้หวัน พวกเขาสร้าง AI Marketing ที่ช่วยวิเคราะห์พฤติกรรมผู้บริโภคแบบข้ามแพลตฟอร์ม ซึ่งพวกเขาไม่ได้อยากเป็นแค่ที่หนึ่งในไทเป แต่ประกาศชัดเจนว่าจะขายให้ทุกตลาดทั่วเอเชียแปซิฟิก

AEF เลือกลงทุนเพราะ Appier มีแผน Scale ที่ชัดเจน พวกเขาระดมทุนรวมกว่า 162 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ จากยักษ์ใหญ่อย่าง Sequoia และ SoftBank ก่อนจะทำตามแผน Global Vision ได้สำเร็จ

ปี 2021 Appier เข้า IPO ที่ตลาดหลักทรัพย์โตเกียว ระดมทุนเพิ่มได้ถึง 271 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ โดยราคาหุ้นพุ่งขึ้นตั้งแต่วันแรกที่เปิดเทรด

พบกับตัวจริงเบื้องหลังความสำเร็จของเหล่า Unicorn

เตรียมพบกับ Cindy Chow, Executive Director & CEO ของ Alibaba Hong Kong Entrepreneurs Fund ที่จะมาขึ้นเวทีแชร์วิสัยทัศน์และถอดบทเรียนการสร้างแรงขับเคลื่อนให้แก่ Startup Ecosystem ในงาน Techsauce Global Summit 2026

• วันที่: 26 - 28 สิงหาคม 2026
• สถานที่: ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ (QSNCC) Hall 3-4

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์เทคโนโลยีที่ใหญ่ที่สุดในภูมิภาค

ซื้อบัตรได้ที่: https://bit.ly/4dwmh4s 

อ้างอิง: thevccorner, techcrunch, scmp, ent-fund, theasianbanker, fiercebiotech, caproasia, tatlerasia, dealstreetasia