NECTEC สวทช. เปิดตัวผู้ช่วย AI ‘Pathumma Connect’ AI ที่ลงมือทำงานเอกสารให้ตั้งแต่ต้นจนจบ

ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (เนคเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เปิดตัว Pathumma Connect แพลตฟอร์มที่ต่อยอดจาก Pathumma LLM โมเดลภาษาสัญชาติไทย ให้กลายเป็นผู้ช่วย AI ที่ทำงานหลายขั้นตอนแทนผู้ใช้ได้จริง ตั้งแต่ตรวจสอบสิทธิ เตรียมเอกสาร กรอกแบบฟอร์ม ไปจนถึงติดตามสถานะ โดยจบได้ในบทสนทนาเดียว

หัวใจของการยกระดับครั้งนี้คือแนวคิด Agentic AI ซึ่งต่างจากแชตบอตทั่วไปตรงที่ AI ไม่ได้หยุดอยู่ที่การให้คำตอบเป็นข้อความ แต่เรียกใช้เครื่องมือและบริการของหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อทำงานให้เสร็จแทนผู้ใช้ เนคเทคเชื่อมทั้งหมดนี้เข้าด้วยกันผ่านสถาปัตยกรรม Model Context Protocol (MCP) ซึ่งเป็นมาตรฐานกลางที่ทำให้โมเดลภาษาคุยกับเครื่องมือและฐานข้อมูลภายนอกได้โดยไม่ต้องพัฒนาระบบเชื่อมต่อใหม่ทุกครั้ง

ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นพร้อมกับที่ภาครัฐไทยกำลังผลักดันแนวคิดอธิปไตยทางปัญญาประดิษฐ์ (Sovereign AI) นั่นคือการมีโมเดลและโครงสร้างพื้นฐาน AI ที่ประเทศควบคุมได้เอง โดยข้อมูลของหน่วยงานไม่ต้องไหลออกไปอยู่บนบริการของผู้ให้บริการต่างชาติ

ปทุมมา เริ่มจากโจทย์ที่ว่าโมเดลต่างชาติยังเข้าใจไทยได้ไม่ลึกพอ

ดร.วาทยา ชุณห์วิจิตรา ผู้อำนวยการกลุ่มวิจัยปัญญาประดิษฐ์ เนคเทค สวทช. อธิบายว่า Pathumma LLM คือโมเดลภาษาขนาดใหญ่ (Large Language Model หรือ LLM) ที่เนคเทคพัฒนาขึ้นบนรากฐานงานวิจัยด้านการประมวลผลภาษาและเสียงภาษาไทยที่สั่งสมมากว่า 20 ปี เป้าหมายคือสร้าง AI ที่เข้าใจภาษา บริบท และวัฒนธรรมไทยอย่างลึกซึ้ง ซึ่งเป็นจุดที่โมเดลจากต่างประเทศยังทำได้ไม่ดีเท่าโมเดลที่พัฒนาเพื่อภาษาไทยโดยตรง

Pathumma LLM รองรับการทำงาน 3 โหมด ได้แก่ ข้อความ (Text) ภาพ (Vision) และเสียง (Audio) และเปิดให้นักพัฒนา หน่วยงาน รวมถึงผู้สนใจทั่วไปดาวน์โหลดไปใช้งานได้ฟรีในรูปแบบโมเดลเปิด (Open Model) ผ่านแพลตฟอร์ม Hugging Face จุดนี้เองที่เนคเทคมองว่าเป็นก้าวสำคัญของอธิปไตยด้านปัญญาประดิษฐ์และข้อมูลของประเทศ เพราะหน่วยงานสามารถติดตั้งโมเดลไว้ในระบบของตัวเองได้ โดยข้อมูลไม่รั่วไหลออกนอกองค์กร

จากโมเดลที่ดาวน์โหลดได้ สู่บริการที่กรมสรรพากรใช้งานจริง

ดร.ศราวุธ คงยัง หัวหน้าโครงการ Pathumma LLM เล่าว่าตลอดปีที่ผ่านมา เนคเทคต่อยอดโมเดลสู่บริการ AI ที่หน่วยงานหยิบไปใช้ได้ทันที เริ่มจาก DocChat ระบบถาม-ตอบจากเอกสาร DocGen ผู้ช่วยร่างเอกสารราชการอย่างขอบเขตงาน (Terms of Reference หรือ TOR) บันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding หรือ MOU) และข้อเสนอโครงการ ต่อด้วย DocTOR ระบบตรวจทานเอกสาร และ PartiiNote ระบบถอดความและสรุปการประชุมอัตโนมัติ

อีกตัวที่น่าสนใจคือ LangMind แพลตฟอร์มที่ให้หน่วยงานสร้างแชตบอต AI ของตัวเองจากเอกสารความรู้ที่มีอยู่แล้ว โดยทุกคำตอบอ้างอิงเอกสารจริงของหน่วยงาน และส่งต่อให้เจ้าหน้าที่เมื่อระบบไม่มั่นใจ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญสำหรับงานราชการที่คำตอบผิดพลาดมีต้นทุนสูง

บริการเหล่านี้ถูกนำไปใช้จริงแล้วในหลายหน่วยงาน ทั้งระบบผู้ช่วย AI สนับสนุนการปฏิบัติงานภายในกรมสรรพากร ระบบผู้ช่วยการเรียนการสอน (AI Tutor) ในสถาบันอุดมศึกษา ตลอดจนระบบสนับสนุนข้อมูลด้านภาษี การจัดซื้อจัดจ้าง การเกษตร และการวิเคราะห์เชิงลึกด้านทรัพยากรน้ำ

Pathumma Connect ครอบคลุม 7 โดเมน ตั้งแต่แปลงเกษตรถึงคลังความรู้ในองค์กร

Pathumma Connect วางขอบเขตการใช้งานไว้ 7 โดเมน ได้แก่ เกษตร (Agri) ภาครัฐ (Gov) น้ำ (Water) ท่องเที่ยว (Travel) วัฒนธรรม (Cultural) และการศึกษา (Education) ปิดท้ายด้วยโดเมนองค์กร (Insight) ซึ่งทำหน้าที่เป็นคลังความรู้ภายในองค์กรพร้อมระบบสิทธิ์การเข้าถึงที่ปลอดภัย

ในฝั่งภาครัฐ เนคเทคร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.) พัฒนาต้นแบบแชตบอต AI กลาง ที่ให้ประชาชนสอบถามบริการภาครัฐจากหลายหน่วยงานได้ผ่านจุดเดียว พร้อมแหล่งอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ โดยนำร่องกับ 5 หน่วยงาน คือ กรมการปกครอง กรมที่ดิน สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กรมสรรพากร และกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ

เป้าหมายคือ One Chatbot ที่ทุกหน่วยงานไม่ต้องเริ่มจากศูนย์

โจทย์ที่เนคเทคพยายามแก้ไม่ใช่แค่การมีแชตบอตเก่ง ๆ ตัวหนึ่ง แต่คือการทำให้หน่วยงานที่มีความพร้อมต่างกันเข้ามาอยู่บนระบบเดียวกันได้

"เป้าหมายของ Pathumma Connect คือการทำให้ทุกหน่วยงานภาครัฐมีผู้ช่วย AI ของตัวเองได้โดยไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ หน่วยงานที่ยังไม่มี Chatbot สร้างได้เองด้วย LangMind หน่วยงานที่มีอยู่แล้วเชื่อมต่อผ่าน Common API แล้วทั้งหมดจะเชื่อมกันเป็น One Chatbot ที่ประชาชนถามทุกเรื่องภาครัฐได้ในจุดเดียว" ดร.ศราวุธ กล่าว

ทีมพัฒนายังย้ำถึงจุดยืนตั้งต้นของโครงการว่า Pathumma LLM เกิดจากความเชื่อที่ว่าคนไทยต้องมี AI ที่เข้าใจภาษาและบริบทของตัวเองอย่างแท้จริง และการก้าวจากโมเดลที่ตอบคำถามได้ ไปสู่แพลตฟอร์มที่ลงมือทำงานให้ประชาชนและเจ้าหน้าที่รัฐได้จริง ต้องเกิดขึ้นโดยที่ข้อมูลของประเทศยังอยู่ในมือของประเทศ

แพลตฟอร์มกลางที่ตัดการลงทุนซ้ำซ้อนของภาครัฐ

เนคเทค สวทช. อยู่ระหว่างทำงานร่วมกับ ก.พ.ร. และหน่วยงานพันธมิตร เพื่อขยายผลสู่แพลตฟอร์ม AI กลางของภาครัฐในรูปแบบบริการ (Government AI Platform as a Service) ซึ่งจะช่วยลดการลงทุนซ้ำซ้อนของหน่วยงานที่ต่างคนต่างพัฒนาระบบของตัวเอง พร้อมกับขยาย Pathumma Connect ให้ครบทั้ง 7 โดเมน

สำหรับผู้ที่สนใจทดลองใช้งาน Pathumma LLM เปิดให้ดาวน์โหลดไปใช้ได้ฟรีแล้วผ่าน Hugging Face ส่วน Pathumma Connect ยังอยู่ในระยะขยายผลร่วมกับหน่วยงานนำร่อง