Dimension Bio ปั้นตับจิ๋ว ช่วยผู้ป่วยยื้อชีวิต ระหว่างรอปลูกถ่ายตับ

Dimension Bio สตาร์ทอัพสาย BioTech จากชิคาโก กำลังพัฒนาเทคโนโลยีที่อาจกลายเป็นตัวเปลี่ยนเกมสำหรับผู้ป่วยโรคตับเรื้อรัง นั่นคือ mini-liver หรือตับจิ๋วที่สร้างจากเซลล์มนุษย์จริง ๆ ร่วมกับโครงร่างพิมพ์สามมิติ (3D scaffold) เพื่อช่วยทำงานแทนตับชั่วคราว

เป้าหมายไม่ใช่การสร้างตับสำหรับใช้งานเต็มรูปแบบ แต่เป็นการสร้างอวัยวะจำลองที่ทำงานได้ดีพอ ให้ผู้ป่วยมีเวลาฟื้นตัว หรือรอการปลูกถ่ายตับตัวจริง

เพราะข้อมูลของ CDC ระบุว่า ปี 2023 มีผู้เสียชีวิตจากโรคตับในสหรัฐฯ กว่า 52,000 ราย และหนึ่งในสาเหตุหลักคือ การที่พวกเขารอปลูกถ่ายตับไม่ทัน นี่จึงเป็นปัญหาใหญ่ที่ยังไม่มีทางเลือกใหม่มานานหลายปี

จุดเริ่มจากเทคโนโลยีซ่อมกระดูก จนมาสู่การสร้างอวัยวะ

เดิมทีทีมผู้ก่อตั้ง Caralynn Nowinski Collens, Ramille Shah และ Adam Jakus พัฒนาโครงร่างพิมพ์ 3D เพื่อช่วยสร้างกระดูกใหม่ โดยใช้วัสดุ PLGA ซึ่งปลอดภัยและใช้ในอุตสาหกรรมการแพทย์มานาน แต่แม้เทคโนโลยีจะผ่านการรับรองจาก FDA แล้ว ผลที่ได้ยังไม่เร็วพอเทียบกับการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อจากร่างกายผู้ป่วยเอง จึงไม่ได้วางขายจริง

แม้จะไม่ประสบความสำเร็จเชิงพาณิชย์ แต่เป็นประสบการณ์สำคัญที่ทำให้บริษัทมั่นใจว่าเทคโนโลยีของตัวเองใช้งานได้จริง และสามารถรับมือมาตรฐานการแพทย์ได้ จึงต่อยอดมาสู่เป้าหมายที่ใหญ่กว่าเดิม นั่นคือ การสร้างอวัยวะ

แนวคิดของ Dimension Bio จึงไม่ใช่การสร้างตับทั้งอวัยวะ ซึ่งมีโครงสร้างซับซ้อนมาก แต่คือการสร้างตับเวอร์ชันขนาดเล็กและเรียบง่าย ที่ทำหน้าที่พื้นฐาน เช่น การขจัดสารพิษบางชนิด เพื่อช่วยแบ่งเบาภาระของตับจริง ตับจิ๋วนี้จะถูกปลูกไว้ใต้ผิวหนัง ช่วยพยุงการทำงานของร่างกายระหว่างที่ผู้ป่วยฟื้นตัว หรือรอเวลาที่จะได้รับอวัยวะปลูกถ่าย

เป้าหมายใหม่ เทคโนโลยี BioNidum จุดเด่นคือหลอดเลือดงอกเร็ว

เบื้องหลังแนวคิดนี้คือแพลตฟอร์ม BioNidum โครงร่างพิมพ์สามมิติที่สร้างจากวัสดุ PLGA ซึ่งใช้ในอุปกรณ์แพทย์มานาน แต่จุดเด่นของ BioNidum คือ มีรูพรุนหลายขนาดที่ช่วยให้เซลล์เคลื่อนเข้าไปได้ง่าย และทำให้หลอดเลือดใหม่งอกเข้ามาได้เร็ว ต่างจากวัสดุทั่วไปที่ร่างกายมักต่อต้าน

ความสามารถในการสร้างหลอดเลือดได้เร็วนี้เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้เนื้อเยื่อใหม่มีโอกาสทำงานได้จริงในร่างกายมนุษย์

แล้วทำไมต้องเป็นตับ ? ที่บริษัทเลือกตับเป็นเป้าหมายด้วยหลายเหตุผล อาทิ

• ตับเป็นอวัยวะที่ฟื้นตัวเองได้ดี
• เป็นปัญหาสาธารณสุขขนาดใหญ่
• ไม่มีทางเลือกรักษาอื่นที่ดีไปกว่าการปลูกถ่าย
• ตลาดไม่แออัดเหมือนเทคด้านอื่น เช่น เบาหวาน

เมื่อทดลองนำเซลล์ตับใส่เข้าไปใน scaffold และปลูกในหนู พบว่า อัตรารอดชีวิตเพิ่มขึ้นกว่า 70% ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญว่าตับจิ๋วอาจช่วยผู้ป่วยจริงได้

การนำเทคโนโลยีนี้ไปสู่มนุษย์ต้องใช้เซลล์ตับจำนวนมหาศาลถึง 5–20 พันล้านเซลล์ ซึ่งบริษัทจะผลิตจากสเต็มเซลล์ งานด้านนี้ต้องการทั้งเทคนิคการผลิตระดับสูงและมาตรฐานความปลอดภัยเข้มงวดมาก บริษัทตั้งเป้าทดสอบในมนุษย์ครั้งแรกภายในปี 2028

แม้การสร้างตับจริงทั้งอวัยวะจะยังเป็นเรื่องไกลตัว แต่ตับจิ๋วของ Dimension Bio อาจเป็นจุดเริ่มต้นของแนวทางใหม่ในการรักษาโรคอวัยวะล้มเหลว แทนที่จะรออวัยวะปลูกถ่าย เราอาจมีอวัยวะเสริมเล็ก ๆ ที่ช่วยพยุงผู้ป่วยให้อยู่รอดได้นานพอ

อ้างอิง: fastcompany