รู้จัก ‘กรุ๊ปเลือดทอง’ กรุ๊ปเลือดที่หายากที่สุดในโลก นักวิทย์กำลังหาวิธีเพาะเลี้ยง เพื่อช่วยชีวิตคนทั่วโลก

ถ้าถามว่ากรุ๊ปเลือดแบบไหนหายากที่สุดในโลก คำตอบคือ “Rh-null” หรือที่ถูกเรียกว่า กรุ๊ปเลือดทอง เพราะบนโลกนี้มีคนกรุ๊ปเลือดชนิดนี้ไม่ถึง 50 คนเท่านั้น มันหายากจนผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่าหากสามารถผลิตเพิ่มได้ อาจช่วยชีวิตคนได้อีกนับไม่ถ้วน ตอนนี้นักวิทยาศาสตร์กำลังเร่งหาวิธี “เพาะกรุ๊ปเลือดทองในห้องแล็บ” ที่อาจกลายเป็นก้าวสำคัญที่เปลี่ยนโฉมการให้เลือดทั่วโลก

ทำไม 'กรุ๊ปเลือดทอง' ถึงหายาก ?

ตามเกณฑ์ของสภากาชาดอเมริกัน กลุ่มเลือดจะถูกพิจารณาว่า "หายาก" เมื่อพบในประชากรน้อยกว่า 1 ใน 1,000 คน แต่สำหรับ กรุ๊ปเลือดทอง หรือ Rh-null นั้น หายากกว่ามาก โดยพบในอัตราส่วนเพียงประมาณ 1 ใน 6 ล้านคน เท่านั้น ทำให้เป็นกลุ่มเลือดที่หายากที่สุดในปัจจุบัน และเพื่อให้เข้าใจว่า Rh-null พิเศษอย่างไร จึงต้องเริ่มจากการเข้าใจพื้นฐานเรื่องหมู่เลือดก่อน

หมู่เลือดถูกกำหนดจาก “แอนติเจน” ซึ่งเป็นโปรตีนและน้ำตาลบนผิวเม็ดเลือดแดง ทำหน้าที่บอกกับระบบภูมิคุ้มกันว่าเลือดนี้เป็นของร่างกายเราหรือไม่ หากได้รับเลือดที่มีแอนติเจนไม่ตรงกัน ร่างกายจะสร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อต้าน และถ้าได้รับเลือดแบบนั้นซ้ำ อาจเกิดอันตรายรุนแรงได้

Ash Toye เป็นศาสตราจารย์ด้านชีววิทยาเซลล์จาก มหาวิทยาลัยบริสตอล (University of Bristol) อธิบายกับ BBC ว่าถ้าได้รับเลือดที่มีแอนติเจนไม่เหมือนของตัวเอง ร่างกายจะมองว่าเป็นของแปลกและจะรีบเข้ามาโจมตีทันที 

ทำความเข้าใจระบบหมู่เลือด ABO และ Rh

หมู่เลือดของเราถูกกำหนดโดย สองระบบหลัก ที่มีผลต่อการตอบสนองของร่างกายต่อเลือดที่รับเข้าไป

• ABO - ระบบนี้บอกว่าเม็ดเลือดแดงของเรามี “เครื่องหมาย” A, B ทั้งสอง หรือไม่มีเลย
• Rhesus (Rh) - ระบบนี้บอกว่าเลือดของเราเป็น บวก หรือ ลบ ขึ้นอยู่กับการมีโปรตีน RhD

ทั้งสองระบบรวมกัน ทำให้เกิด หมู่เลือดหลัก 8 ชนิด ได้แก่ A+, A-, B+, B-, AB+, AB-, O+ และ O-

ในจำนวนนี้ O-negative มักถูกเรียกว่า “ผู้ให้เลือดสากล” เพราะไม่มีเครื่องหมาย A, B และ RhD ทำให้สามารถให้เลือดแก่คนส่วนใหญ่ได้อย่างปลอดภัย แต่ความจริงแล้ว ระบบ Rh มีมากกว่าโปรตีน RhD และมีแอนติเจนมากกว่า 50 ชนิด

Dr. Zaher Otrock ผู้เชี่ยวชาญจาก Cleveland Clinic อธิบายว่า “เราเน้นตรวจ RhD เพราะมันกระตุ้นภูมิคุ้มกันมากที่สุด แต่ยังมีแอนติเจน Rh ตัวอื่นที่สำคัญอีกหลายตัว”

ดังนั้น แม้แต่เลือด O-negative ก็ไม่ปลอดภัยสำหรับคนที่มีกรุ๊ปเลือด Rh-null พวกเขาจึงรับเลือดจากใครไม่ได้เลย นอกจากคนที่มี Rh-null เหมือนกัน ซึ่งมีแค่ไม่กี่สิบคนทั่วโลก แต่กรุ๊ปเลือด Rh-null มีประโยชน์ทางการแพทย์มาก เพราะสามารถให้เลือดกับผู้ป่วยที่มีกรุ๊ปเลือด Rh หายากชนิดอื่น ๆ ได้อย่างปลอดภัย จึงถูกเรียกว่า “กรุ๊ปเลือดทอง”

นักวิทย์ฯ กำลังสร้าง “กรุ๊ปเลือดทอง” ในแล็บ

เพราะคนที่มีกรุ๊ปเลือดทองมีจำนวนน้อยมาก นักวิจัยจึงพยายามเพิ่มปริมาณกรุ๊ปเลือดชนิดนี้ด้วยการเพาะในห้องแล๊บ อยู่ ซึ่งในปี 2018 ทีมของ Ash Toye สามารถสร้างกรุ๊ปเลือดนี้ ด้วยเทคนิคตัดต่อยีน CRISPR-Cas9 ได้สำเร็จ แต่เพราะเทคโนโลยีนี้ยังเป็นที่ถกเถียงและถูกควบคุมอย่างเข้มงวด จึงต้องใช้เวลาอีกหลายปีกว่าจะนำไปใช้กับมนุษย์จริงได้

ในระหว่างนี้ Ash Toye ยังร่วมเป็นผู้นำโครงการ RESTORE ซึ่งเป็นการทดลองครั้งแรกของโลก ที่พยายามดูว่าเม็ดเลือดแดงที่สร้างจากสเต็มเซลล์ในห้องแล็บ จะสามารถนำไปถ่ายเลือดให้คนได้จริงหรือไม่

ตอนนี้การรับบริจาคเลือดจากคนทั่วไปยังเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพและคุ้มค่าที่สุด ดังนั้นเราจึงยังต้องพึ่งพาผู้บริจาคไปอีกนาน แต่สำหรับผู้ป่วยที่มีกลุ่มเลือดหายากมาก ๆ หากเราสามารถเพาะเลี้ยงเลือดให้พวกเขาได้จริง นั่นจะถือเป็นความก้าวหน้าที่สำคัญอย่างยิ่ง

ความหวังใหม่ของวงการแพทย์

ถึงแม้การทดลองจะยังใหม่ แต่วงการแพทย์ก็เริ่มเห็นความหวังแล้ว ผู้ป่วยกลุ่มเลือดหายากจะไม่ต้องกังวลเรื่องการหาเลือดอีกต่อไป 'กรุ๊ปเลือดทอง' ที่เคยหายากมาก ๆ อาจกลายเป็นสิ่งที่ผลิตได้จริงและพร้อมช่วยชีวิตผู้คนมากมายทั่วโลกในอนาคต

อ้างอิง: New York Post