ครั้งแรกของไทย! แพทย์ มช. สร้าง 'AI คำนวณเลือด' ประเมินว่าผู้ป่วยเสียเลือดไปเท่าไหร่ ระหว่างผ่าตัด แม่นยำ 82%

วงการแพทย์ไทยก้าวไปอีกขั้น เมื่ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกับ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) โดย ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC) เปิดตัว 'ESTIMATA-EX' ระบบ AI ทางการแพทย์ที่สามารถประเมินการสูญเสียเลือดระหว่างการผ่าตัดแบบ Real-time ได้เป็นครั้งแรกในประเทศไทย

นวัตกรรมนี้ถูกพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยให้ทีมแพทย์ติดตามปริมาณเลือดที่ผู้ป่วยสูญเสียระหว่างการผ่าตัดได้แม่นยำมากขึ้น ทำให้แพทย์สามารถตัดสินใจทางการแพทย์ได้รวดเร็วและมีข้อมูลประกอบ โดยเฉพาะในช่วงสำคัญของการผ่าตัดที่แพทย์ต้องตัดสินใจว่าจะให้สารน้ำหรือให้เลือดทดแทน

AI ที่ช่วยประเมินการเสียเลือดแบบ Real-time

ระบบ ESTIMATA-EX ถูกพัฒนาขึ้นโดยใช้เทคโนโลยี Computer Vision และ Deep Learning เพื่อวิเคราะห์ภาพผ้าก๊อซซับเลือดที่ใช้ในห้องผ่าตัด

กระบวนการทำงานของระบบเริ่มจากการใช้สมาร์ทโฟนหรือแท็บเล็ตถ่ายภาพผ้าก๊อซ จากนั้น AI จะวิเคราะห์สีและปริมาณของเลือด เพื่อนำมาคำนวณเป็นค่าประเมินปริมาณเลือดที่สูญเสีย รวมถึงตรวจนับจำนวนผ้าก๊อซที่ใช้ระหว่างการผ่าตัด

ระบบจะสามารถประมวลผลได้ภายในประมาณ 5–10 วินาที ทำให้ทีมแพทย์สามารถติดตามข้อมูลได้เกือบจะทันทีและปรับแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสมกับสถานการณ์

ใช้ข้อมูลกว่า 150,000 ภาพเพื่อฝึกโมเดล AI

เบื้องหลังความแม่นยำของระบบมาจากฐานข้อมูลขนาดใหญ่ที่ใช้พัฒนาโมเดล AI โดยทีมวิจัยได้รวบรวมภาพผ้าก๊อซที่ใช้ซับเลือดจากห้องผ่าตัดมากกว่า 150,000 ภาพ เพื่อนำมาใช้ฝึกระบบ Deep Learning ให้สามารถประเมินปริมาณเลือดได้ใกล้เคียงกับสถานการณ์จริงมากที่สุด

ผลการทดสอบพบว่าโมเดลมีค่าความแม่นยำสูง โดยมีค่า R² อยู่ที่ 0.903 และสามารถเพิ่มความแม่นยำของการประเมินจากเดิมประมาณ 45.5% เป็น 82.4% นอกจากนี้ระบบยังช่วยลดความเสี่ยงในการลืมผ้าก๊อซไว้ในร่างกายผู้ป่วย ซึ่งเป็นอีกหนึ่งประเด็นด้านความปลอดภัยในการผ่าตัด

แก้ปัญหาการประเมินเลือดที่เคยพึ่งการดูด้วยสายตา 

รศ.นพ.นเรนทร์ โชติรสนิรมิต คณบดีคณะแพทยศาสตร์ มช. ระบุว่า โรงพยาบาลมหาราชนครเชียงใหม่ดูแลผู้ป่วยจาก 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบนและมีการผ่าตัดมากกว่า 16,000–17,000 รายต่อปี

ที่ผ่านมาการประเมินการสูญเสียเลือดระหว่างการผ่าตัดส่วนใหญ่ยังอาศัยการคาดคะเนด้วยสายตา หรือ Visual Estimation ซึ่งอาจมีความคลาดเคลื่อนสูงถึง 20–40% ความคลาดเคลื่อนนี้อาจส่งผลต่อการตัดสินใจของแพทย์ในการให้สารน้ำหรือเลือดทดแทน การนำ AI เข้ามาช่วยวิเคราะห์จึงช่วยลดข้อจำกัดของการประเมินแบบเดิมและทำให้ข้อมูลในห้องผ่าตัดมีความแม่นยำมากขึ้น

ความร่วมมือด้าน Medical AI ของหลายหน่วยงาน

การพัฒนา ESTIMATA-EX เกิดขึ้นภายใต้ความร่วมมือของเครือข่าย Medical AI Consortium ซึ่งทำหน้าที่เป็นแพลตฟอร์มสำหรับการแบ่งปันข้อมูลทางการแพทย์เพื่อพัฒนา AI

ความร่วมมือนี้เชื่อมโยงนักวิจัยจาก NECTEC คณะแพทยศาสตร์จากหลายสถาบัน รวมถึงหน่วยงานด้านสาธารณสุข เพื่อร่วมกันพัฒนาเทคโนโลยีที่สามารถนำไปใช้ได้จริงในระบบการแพทย์ โครงการดังกล่าวยังได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) ผ่านหน่วยบริหารจัดการทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรมแห่งอนาคต (บพค.)

ก้าวสู่ห้องผ่าตัดอัจฉริยะในอนาคต

การนำ AI มาช่วยประเมินการสูญเสียเลือดถือเป็นหนึ่งในองค์ประกอบของแนวคิด Smart Operating Room หรือห้องผ่าตัดที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลมาช่วยสนับสนุนการทำงานของทีมแพทย์

ข้อมูลที่ได้แบบ Real-time ช่วยให้แพทย์สามารถตัดสินใจรักษาได้รวดเร็วและแม่นยำมากขึ้น ลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนและช่วยยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของผู้ป่วย

ปัจจุบันระบบ ESTIMATA-EX อยู่ระหว่างการพัฒนาต่อยอดเพื่อขยายการใช้งานไปยังโรงพยาบาลอื่น ๆ ในอนาคต โดยมีเป้าหมายสร้างมาตรฐานใหม่ในการประเมินการสูญเสียเลือดระหว่างการผ่าตัดให้มีความแม่นยำและใช้งานได้จริงในระบบสาธารณสุขไทย

ในระยะยาวเทคโนโลยีลักษณะนี้อาจกลายเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างสำคัญของการนำ AI มาประยุกต์ใช้กับการแพทย์ เพื่อช่วยให้การรักษามีประสิทธิภาพมากขึ้นและสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรมทางการแพทย์ของประเทศต่อไป

อ้างอิง: cmu