Alibaba Moonshot AI เตรียมเก็บส่วนแบ่งรายได้จากบริษัทที่เอา AI ไปทำธุรกิจแล้วมีรายได้สูง

Alibaba ปล่อยน้ำหนักโมเดล (Weights) ของ Qwen3.8-Max ซึ่งเป็นโมเดล AI ที่เก่งที่สุดของบริษัทขึ้น Hugging Face เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม 2026 ให้ใครก็ดาวน์โหลดไปติดตั้งในดาต้าเซ็นเตอร์ของตัวเองได้ แต่รอบนี้มาพร้อมเงื่อนไขที่ไม่เคยมีในโมเดลรุ่นก่อน ๆ ของค่าย Qwen นั่นคือธุรกิจที่หยิบโมเดลไปให้บริการต่อและทำรายได้ถึงเกณฑ์ที่กำหนด ต้องเข้ามาทำสัญญาเชิงพาณิชย์และแบ่งรายได้ส่วนหนึ่งกลับให้ Alibaba

แหล่งข่าวที่รู้แผนของบริษัทให้ข้อมูลว่า Alibaba ตั้งใจขอส่วนแบ่งรายได้จากผู้ใช้รายใหญ่ของ Qwen3.8-Max แต่อัตราที่จะเก็บจริงยังไม่นิ่ง เพราะการเจรจากับพาร์ตเนอร์แต่ละรายยังเดินอยู่ ที่ชัดแล้วคือทิศทาง ซึ่งแปลว่าโมเดลที่ดาวน์โหลดได้ฟรีกำลังกลายเป็นสินค้าที่มีใบเสร็จรออยู่ข้างหลัง

2.4 ล้านล้านพารามิเตอร์ที่ใครก็ดาวน์โหลดได้ แต่รันได้ไม่กี่เจ้าในโลก

ตัวที่ปล่อยออกมาใช้ชื่อบน Hugging Face ว่า Qwen3.8-2.4T-A95B ซึ่งบอกโครงสร้างมาในชื่อว่ามีพารามิเตอร์รวม 2.4 ล้านล้านตัว แต่ทำงานจริงต่อการประมวลผลหนึ่งครั้งเพียง 95 พันล้านตัว หรือราว 4% ของขนาดทั้งก้อน ด้วยสถาปัตยกรรมแบบ Mixture-of-Experts (MoE) ที่เรียกใช้เฉพาะส่วนที่เกี่ยวข้องกับงานตรงหน้า เวอร์ชันนี้ถูกตัดความสามารถด้านภาพออกเหลือเฉพาะข้อความ และยังเป็นโมเดลระดับดาต้าเซ็นเตอร์เต็มตัว เพราะไฟล์แบบ BF16 มีขนาดราว 4.89 เทระไบต์ ส่วนการติดตั้งตามคู่มืออ้างอิงใช้เครื่อง NVIDIA GB300 NVL72 ที่รวมชิปกราฟิก 72 ตัวไว้ในแร็กเดียว เท่ากับว่ากลุ่มที่ดาวน์โหลดไปรันเองได้จริงคือผู้ให้บริการคลาวด์และองค์กรใหญ่ ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับที่เงื่อนไขแบ่งรายได้เล็งไว้

'ดาวน์โหลดได้ฟรี' กับ 'ใช้ทำธุรกิจได้ฟรี' จึงเป็นสองเรื่องที่ Alibaba เริ่มแยกออกจากกันอย่างชัดเจน โดยรุ่นเล็กของตระกูลเดียวกันคือ Qwen3.8-27B ที่ออกแบบมาให้รันบนเครื่องเดี่ยวได้ ถูกวางไว้ใต้ไลเซนส์ Apache 2.0 ที่ไม่มีเงื่อนไขแบ่งรายได้ กลายเป็นกลยุทธ์แบ่งชั้นที่เปิดกว้างกับนักพัฒนารายเล็ก แล้วเก็บเงินกับรายใหญ่ที่ต้องใช้ตัวท็อป

Kimi K3 คือคนที่เขียนสูตรนี้ขึ้นมาก่อน

สิ่งที่ Alibaba กำลังทำไม่ใช่ของใหม่ในจีน เพราะ Moonshot AI สตาร์ทอัพจากปักกิ่ง ซุกเงื่อนไขทำนองนี้ไว้ในไลเซนส์ของ Kimi K3 ตั้งแต่ปล่อยโมเดลเมื่อกลางเดือนกรกฎาคม 2026 ใจกลางของเงื่อนไขคือใครที่ทำธุรกิจให้บริการโมเดล AI แบบ Model as a Service (MaaS) และมีรายได้รวมต่อปีเกิน 20 ล้านดอลลาร์ ต้องมาทำสัญญาเชิงพาณิชย์แยกกับ Moonshot ก่อน ส่วนสินค้าหรือบริการที่มีผู้ใช้งานต่อเดือน (Monthly Active Users หรือ MAU) เกิน 100 ล้านราย หรือทำรายได้เกิน 20 ล้านดอลลาร์ต่อเดือน ต้องแสดงชื่อ Kimi K3 ให้เห็นชัดในหน้าจอผลิตภัณฑ์ด้วย

แหล่งข่าวรายเดียวกันบอกว่าตัวเลขส่วนแบ่งที่ Moonshot เรียกเก็บไปได้สูงถึง 30% ของรายได้ และดีลแบบนี้เริ่มมีของจริงให้เห็นแล้ว Chinasoft International บริษัทบริการไอทีของจีน แจ้งข้อมูลต่อตลาดหลักทรัพย์ฮ่องกงเมื่อเดือนกรกฎาคมว่าได้ทำข้อตกลงแบ่งรายได้จากโทเคน (Token) กับ Moonshot โดยไม่เปิดเผยสัดส่วน แผนนี้ใช้แพลตฟอร์ม AllMeta ของ Chinasoft ทำงานร่วมกับโมเดล Kimi เพื่อสร้างโซลูชัน AI Agent สำหรับองค์กรในกลุ่มพลังงาน ไฟฟ้า และการเงินเป็นกลุ่มแรก ข่าวนี้ดันราคาหุ้น Chinasoft ขึ้นกว่า 30% ในวันเดียว

เงื่อนไขไลเซนส์ที่ออกมาพร้อมน้ำหนักโมเดลของ Qwen3.8-Max เดินตามโครงเดียวกัน แต่ขยับเกณฑ์ขึ้น รายงานเกี่ยวกับตัวไลเซนส์ระบุว่าธุรกิจที่ให้บริการโมเดลหรือทำผู้ช่วย AI ซึ่งมีรายได้ย้อนหลัง 12 เดือนเกิน 50 ล้านดอลลาร์ ต้องขอไลเซนส์เชิงพาณิชย์แบบจ่ายเงินก่อนนำไปใช้งาน ส่วนการใช้ภายในองค์กรที่ไม่เปิดความสามารถของโมเดลให้บุคคลที่สามยังทำได้อิสระ และเงื่อนไขการแสดงชื่อโมเดลบนหน้าจอก็ผูกกับเกณฑ์ผู้ใช้ 100 ล้านรายต่อเดือนหรือรายได้ 20 ล้านดอลลาร์ต่อเดือนเช่นเดียวกัน จุดสำคัญคือไลเซนส์ตัวนี้เป็นไลเซนส์เฉพาะของ Qwen3.8-Max ไม่ใช่ Apache 2.0 อย่างที่ค่าย Qwen เคยใช้มา

จากเก็บเงินบนคลาวด์ตัวเอง สู่การเก็บส่วนแบ่งจากดาต้าเซ็นเตอร์คนอื่น

โมเดลรายได้เดิมของ Alibaba ตรงไปตรงมา ใครเรียกใช้โมเดลผ่าน Application Programming Interface (API) บนคลาวด์ของ Alibaba ก็จ่ายค่าใช้งาน แต่ถ้าดาวน์โหลดไปรันในเครื่องตัวเองก็ใช้ได้แทบไม่มีเงื่อนไข การขอส่วนแบ่งรายได้จึงเป็นการยื่นมือเข้าไปเก็บเงินในพื้นที่ที่ Alibaba เคยปล่อยฟรีมาตลอด และเป็นสัญญาณว่าแล็บ AI จีนที่เขย่าตลาดด้วยการปล่อยโมเดลคุณภาพใกล้เคียง OpenAI และ Anthropic แบบให้ดาวน์โหลดได้ กำลังขยับมาหาโมเดลธุรกิจแบบเดียวกันเพื่อแย่งส่วนแบ่งตลาดจากคู่แข่งอเมริกัน

วิธีคิดที่ใช้ก็เป็นตำราเก่าของ Silicon Valley คือเปิดให้ใช้ฟรีหรือถูกมากในช่วงต้นเพื่อสร้างฐานผู้ใช้ แล้วค่อยเก็บเงินกับการใช้งานเชิงพาณิชย์หนัก ๆ และบริการเสริมรอบ ๆ 

Paddy Srinivasan ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ DigitalOcean Holdings บริษัทคลาวด์อเมริกันที่ให้บริการ Kimi K3 และโมเดลจีนตัวอื่น เรียกสิ่งนี้ตรง ๆ ว่าเป็น 'โมเดลธุรกิจแบบ Freemium ในโลกโอเพนซอร์สที่ผ่านการพิสูจน์มาแล้ว' และยืนยันว่าบริษัทมีข้อตกลงเชิงพาณิชย์กับ Moonshot จริง แต่ไม่ขอลงรายละเอียด

ทำไมบริษัทอเมริกันยอมจ่ายให้แล็บจีน

คำตอบไม่ใช่แค่เรื่องสิทธิ์การใช้งาน Paddy อธิบายว่าเงินที่จ่ายไปคือค่าเข้าถึงตัวจริงของทีมที่สร้างโมเดล 'เราจ่ายเพื่อร่วมงานกับแล็บที่ทำโมเดล Open-weight เหล่านี้ ให้มั่นใจว่าการนำไปติดตั้งใช้งานถูกปรับให้ดีที่สุด และจ่ายเพื่อได้เข้าถึงโมเดลเวอร์ชันถัดไปก่อนคนอื่น'

อีกด้านหนึ่งคือการทำเงินจากชั้นที่อยู่เหนือโมเดล Dan Fu รองประธานฝ่ายเคอร์เนลของ Together AI บอกว่าบริษัทที่ให้บริการซอฟต์แวร์ AI หาเงินจากการปรับแต่งบริการให้มีประสิทธิภาพ เช่น การใช้โทเคนซึ่งเป็นหน่วยย่อยของคำสั่งที่ป้อนเข้าโมเดลให้คุ้มค่าที่สุด 'ในชั้นแอปพลิเคชัน มูลค่าอยู่ที่ว่าใช้มันอย่างไร ทำให้โมเดลกับโทเคนออกมาเป็นอะไรที่มีประโยชน์จริงได้อย่างไร'

แรงจูงใจสำคัญที่ทำให้ตลาดยอมรับเงื่อนไขได้คือราคา Kimi K3 มีค่าใช้งานราวหนึ่งในสามของโมเดล Fable ของ Anthropic เมื่อเทียบราคาโทเคนขาเข้าและขาออกที่ประกาศไว้ ช่องว่างราคาระดับนี้ทำให้ส่วนแบ่งรายได้ที่ต้องจ่ายกลับ ยังเหลือกำไรให้ผู้ให้บริการรายกลางรายเล็กอยู่

เงาการเมืองที่ลอยอยู่เหนือดีลแบ่งรายได้

ดีลที่บริษัทอเมริกันแบ่งรายได้กลับให้แล็บจีนกำลังเป็นรูปเป็นร่าง ทั้งที่ฝั่งทำเนียบขาวเพิ่งกล่าวหา Moonshot ว่าขโมยเทคโนโลยีจาก Anthropic โดย Michael Kratsios ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทำเนียบขาว อ้างว่า Moonshot ใช้เทคนิคกลั่นความรู้ (Distillation) จากโมเดล Fable ของ Anthropic มาพัฒนา Kimi K3 และบอกว่า Moonshot สร้างแพลตฟอร์มภายในสำหรับกลั่นความรู้จากโมเดลอเมริกันในระดับใหญ่ พร้อมสลับช่องทางเข้าถึงหลายทางเพื่อไม่ให้ถูกตรวจจับ

ข้อกล่าวหานี้ยังไม่มีหลักฐานเปิดเผยว่าผลลัพธ์จาก Fable ถูกใส่เข้าไปใน Kimi K3 จริง และนักวิจัย AI เองก็เห็นไม่ตรงกันว่าไทม์ไลน์การปล่อยโมเดลทั้งสองตัวเปิดโอกาสให้ทำได้หรือไม่ ฝ่ายจีนปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมดว่าไม่มีมูล ด้านกระทรวงการคลังสหรัฐก็ส่งสัญญาณว่ามาตรการคว่ำบาตรยังเป็นทางเลือกที่วางอยู่บนโต๊ะ ความไม่แน่นอนตรงนี้คือความเสี่ยงที่ผู้ให้บริการคลาวด์อเมริกันต้องแบกไว้ควบคู่กับสัญญาแบ่งรายได้

ความเสี่ยงคือนักพัฒนาเดินไปหาโมเดลที่ยังฟรีอยู่

เงื่อนไขใหม่ไม่ได้มาแบบไร้ต้นทุน เพราะสนาม Open-weight ตอนนี้แบ่งเป็นสามชั้นชัดเจน DeepSeek ยังใช้ไลเซนส์เฉพาะที่ปลอดค่าสิทธิ์ ให้สิทธิ์ถาวรและเพิกถอนไม่ได้ Llama ของ Meta เปิดให้ใช้เชิงพาณิชย์ฟรีสำหรับผู้เล่นที่ไม่ใหญ่เกินเกณฑ์ ส่วนค่าย Qwen และ Kimi กำลังขยับไปอยู่ชั้นที่มีเงื่อนไขรายได้กำกับ

ความเสี่ยงของ Alibaba คือถ้าตลาดมองว่าทางเลือกที่ยังฟรีอยู่ 'ดีพอสำหรับงานที่ต้องทำ' แล้ว การเก็บส่วนแบ่งรายได้อาจทำให้บริษัทเสียนักพัฒนากลุ่มที่จำเป็นต่อการสร้างระบบนิเวศรอบ Qwen ไปเสียเอง ซึ่งเป็นฐานที่ Alibaba ใช้เวลาหลายรุ่นโมเดลกว่าจะสร้างขึ้นมาได้

สหรัฐเริ่มลงมาเล่นในสนามนี้เหมือนกัน

ระหว่างที่จีนหาทางทำเงินจากโมเดลแบบเปิด ฝั่งอเมริกาก็เริ่มมีผู้เล่นหน้าใหม่เข้ามา นั่นคือ  Thinking Machines Lab สตาร์ทอัพจากซานฟรานซิสโกที่ Mira Murati อดีตประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายเทคโนโลยีของ OpenAI ก่อตั้งเมื่อปี 2025 ปล่อยโมเดล Open-weight ตัวแรกชื่อ Inkling เมื่อวันที่ 15 กรกฎาคม 2026 ด้วยขนาดพารามิเตอร์รวม 975 พันล้านตัวและพารามิเตอร์ที่ทำงานจริง 41 พันล้านตัว รองรับทั้งข้อความ ภาพ และเสียง และตลาดคาดว่าจะมีรุ่นที่แรงกว่าตามมา

Lin Qiao ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและผู้ร่วมก่อตั้ง Fireworks AI จาก Silicon Valley ซึ่งไม่ขอเปิดเผยข้อตกลงเชิงพาณิชย์ที่บริษัทมีกับ Moonshot มองว่าไม่มีอะไรขวางไม่ให้สหรัฐมีโมเดลแบบเปิดที่ทรงพลัง 

'ผมไม่เห็นกำแพงพื้นฐานอะไรเลย เรากำลังรอให้มันเกิดขึ้นจริง ๆ อยู่'

เดิมพันที่ใหญ่กว่าคือการยกเครื่ององค์กรทั้งกลุ่ม

การเก็บส่วนแบ่งรายได้จาก Qwen3.8-Max ไม่ใช่การทดลองเล็ก ๆ ของทีมโมเดล แต่ต่อเนื่องกับการปรับโครงสร้างครั้งใหญ่ที่ Alibaba ประกาศพร้อมผลประกอบการไตรมาสสิ้นสุดเดือนมิถุนายนเมื่อวันที่ 20 สิงหาคม 2026 โดยยุบรวมธุรกิจอีคอมเมิร์ซจีน ธุรกิจอีคอมเมิร์ซระหว่างประเทศ และ Hema เข้าเป็น Alibaba E-Commerce Group รวมกลุ่มคลาวด์กับทีมออกแบบชิป T-Head เป็น AI Cloud and Computing Services และรวมแล็บโมเดล AI ธุรกิจ Qwen ฝั่งผู้บริโภค กับ Qwen Office เข้าเป็นหน่วยใหม่ชื่อ AI Labs and Applications

โครงสร้างใหม่นี้ยก Qwen ขึ้นมาเป็นหน่วยธุรกิจระดับกลุ่มที่มีเส้นทางทำเงินของตัวเอง ซึ่งอธิบายได้ว่าทำไมเงื่อนไขไลเซนส์จึงเปลี่ยนในจังหวะนี้ ตัวเลขไตรมาสล่าสุดชี้ว่าแรงกดดันด้านต้นทุนสูงจริง รายได้รวมเพิ่มขึ้น 9% เป็น 268,953 ล้านหยวน หรือราว 40,000 ล้านดอลลาร์ แต่กำไรก่อนดอกเบี้ย ภาษี และค่าตัดจำหน่ายที่ปรับปรุงแล้ว (Adjusted Earnings Before Interest, Taxes and Amortization หรือ Adjusted EBITA) ลดลงราว 30% เหลือ 27,330 ล้านหยวน จากการทุ่มลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน AI ขนานใหญ่ และหน่วย AI Labs and Applications เองก็เป็นตัวถ่วงหลักที่ขาดทุนกว้างขึ้น

น้ำหนักโมเดล Qwen3.8-Max เปิดให้ดาวน์โหลดบน Hugging Face แล้วตั้งแต่วันที่ 12 สิงหาคม 2026 พร้อมไลเซนส์เฉพาะที่มีเงื่อนไขรายได้กำกับ ส่วนอัตราส่วนแบ่งรายได้ที่ Alibaba จะเรียกเก็บจากพาร์ตเนอร์รายใหญ่แต่ละราย ยังอยู่ในขั้นเจรจาและไม่มีการประกาศต่อสาธารณะ สิ่งที่เปลี่ยนไปแล้วอย่างถาวรคือคำว่าโอเพนซอร์สในตลาดโมเดล AI จีนไม่ได้หมายถึงของฟรีอีกต่อไป และใครที่วางแผนสร้างธุรกิจบนโมเดลแบบเปิด ต้องอ่านไลเซนส์ให้ละเอียดก่อนลงมือ

ที่มา: Reuters, Reuters (เปิดตัว Qwen3.8-Max), Reuters (Moonshot ปล่อย Kimi K3), Reuters (ข้อกล่าวหาเรื่อง Anthropic), Hugging Face, Machinebrief, explainX, implicator.ai, Yahoo Finance, BigGo Finance (ปรับโครงสร้าง Alibaba), BigGo Finance (ดีล Chinasoft), CyberScoop