กำเนิด Chimera นักวิทย์เพาะ ‘อวัยวะคนในตัวสัตว์’ สำเร็จแล้ว แก้ปัญหาการขาดแคลนอวัยวะ

การรอคอยอวัยวะบริจาคอาจไม่ใช่ทางตันอีกต่อไป เมื่อวิทยาศาสตร์ก้าวข้ามขีดจำกัดไปอีกขั้น ล่าสุดนักวิจัยค้นพบวิธีทำให้เซลล์มนุษย์เติบโตในตัวสัตว์ได้สำเร็จ เป็นก้าวสำคัญที่จะเปลี่ยนโฉมหน้าวงการแพทย์และแก้ปัญหาการขาดแคลนอวัยวะที่มีผู้รอคอยอยู่จำนวนมากทั่วโลก

สิ่งนี้เรียกว่า คิเมรา (Chimera) หรือสิ่งมีชีวิตลูกผสมระหว่างมนุษย์และสัตว์ เพื่อใช้เป็นแหล่งผลิตอวัยวะทดแทน แต่ที่ผ่านมาหนทางนี้เต็มไปด้วยขวากหนาม จนกระทั่งการค้นพบล่าสุดที่อาจเปลี่ยนทุกอย่างไปตลอดกาล

รู้จัก Chimera เมื่อมนุษย์และสัตว์รวมเป็นหนึ่งเดียว

คำว่า Chimera มักทำให้เรานึกถึงสัตว์ประหลาดในเทพนิยายที่มีหลายหัว แต่ในทางวิทยาศาสตร์ คิเมราคือสิ่งมีชีวิตที่มีเซลล์ทางพันธุกรรม 2 ชุดในร่างเดียว ซึ่งเกิดขึ้นได้จริงในธรรมชาติ (เช่น กรณีแฝดดูดกลืนกันในครรภ์)

แต่สิ่งที่วงการแพทย์กำลังมุ่งมั่นพัฒนาคือ คิเมราข้ามสายพันธุ์ (Interspecies Chimerism) ย้อนกลับไปในปี 2017 นักวิทยาศาสตร์เคยสร้างคิเมรา มนุษย์-หมู ได้เป็นครั้งแรก โดยหวังจะใช้อวัยวะของสัตว์เหล่านี้มาปลูกถ่ายให้คน แต่ตลอด 8 ปีที่ผ่านมา กระบวนการนี้ล้มเหลวมาตลอด เพราะเซลล์ของสัตว์เจ้าบ้าน เช่น หนูหรือหมู มีระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่ง (RNA innate immunity) คอยกำจัดเซลล์มนุษย์ที่ใส่เข้าไป ทำให้เซลล์มนุษย์ไม่สามารถเติบโตหรือแข่งขันเพื่อสร้างอวัยวะได้

ไขความลับโปรตีน MAVS กุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จ

จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญเกิดขึ้นในงานวิจัยล่าสุดที่ตีพิมพ์ในวารสารระดับโลกอย่าง Cell เมื่อทีมนักชีววิทยาจาก UT Southwestern รัฐเท็กซัส ค้นพบว่าอุปสรรคที่แท้จริงคือ โปรตีนในเซลล์สัตว์ที่ชื่อว่า MAVS

ทีมวิจัยค้นพบว่า หากทำการปิดการทำงานของโปรตีน MAVS จะเปรียบเสมือนการตัดวงจรสัญญาณเตือนภัยของระบบภูมิคุ้มกันสัตว์ ผลลัพธ์ที่ได้คือ เซลล์ของมนุษย์สามารถรอดชีวิตจากการถูกกำจัด สามารถแข่งขันและผสานตัวเข้ากับตัวอ่อนของสัตว์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเปิดทางสู่การสร้างอวัยวะมนุษย์ในสัตว์ที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

นอกจากนี้ ทีมวิจัยยังได้ต่อยอดเทคนิคเดิม โดยการใช้ Nanobodies มาช่วยปรับสภาพพื้นผิวสเต็มเซลล์ของมนุษย์ให้สามารถยึดเกาะกับเซลล์ต่างสายพันธุ์ได้ดียิ่งขึ้น แก้ปัญหาเรื่องเซลล์ไม่ยอมเชื่อมต่อกันตามธรรมชาติ

แม้การสร้างคิเมรามนุษย์-สัตว์ (ซึ่งปกติมีสัดส่วนเซลล์มนุษย์น้อยกว่า 10%) จะยังเป็นประเด็นถกเถียงที่ละเอียดอ่อนทางจริยธรรม และถูกต่อต้านจากกลุ่มสิทธิสัตว์ แต่ในทางการแพทย์ การปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์กำลังรุดหน้าอย่างรวดเร็ว เช่น มีนาคม 2024 โรงพยาบาล Massachusetts General ประสบความสำเร็จในการปลูกถ่ายไตหมูดัดแปลงพันธุกรรม เข้าสู่ร่างกายผู้ป่วยที่มีชีวิตเป็นรายแรก

หรือล่าสุด NYU Langone Health ก็ได้เริ่มการทดลองปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ให้แก่ผู้ป่วยมะเร็งไตระยะสุดท้าย

ความสำเร็จในการปลดล็อกกลไกของธรรมชาติครั้งนี้ นับเป็นจุดหมายสำคัญที่พิสูจน์ว่าวิทยาศาสตร์สามารถก้าวข้ามขีดจำกัดเดิม ๆ ได้ แต่ในขณะเดียวกันการสร้างสิ่งมีชีวิตลูกผสมยังคงเป็นประเด็นละเอียดอ่อนที่สังคมต้องตั้งคำถาม

ท้ายที่สุดแล้ว อนาคตของเทคโนโลยีนี้อาจไม่ได้ขึ้นอยู่กับแค่ความสามารถในห้องแล็บเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับว่าเราจะหาจุดสมดุล ระหว่างความจำเป็นเร่งด่วนในการรักษาชีวิตมนุษย์ กับขอบเขตทางจริยธรรมที่เหมาะสมได้อย่างไร นี่คือโจทย์ใหญ่ที่ทั้งวงการแพทย์ กฎหมาย และสังคม ต้องร่วมกันหาคำตอบ

อ้างอิง: popularmechanics