DEFA คืออะไร? ความตกลงดิจิทัลอาเซียน ที่ประเทศไทยเจรจาสำเร็จ

การหาลูกค้าในประเทศเพื่อนบ้านอาจไม่ใช่ส่วนที่ยากที่สุดของการขายข้ามประเทศ เพราะงานที่กินเวลามากกว่าคือสิ่งที่ตามมาหลังลูกค้ากดสั่งซื้อ ทั้งการหาช่องทางรับเงินที่ลูกค้าใช้ได้ การเตรียมเอกสารนำเข้าส่งออกหลายชุด และการส่งข้อมูลลูกค้าให้ถูกตามกฎของแต่ละประเทศ ยิ่งขยายไปหลายตลาด งานหลังบ้านเหล่านี้ก็ยิ่งเพิ่มขึ้นตามจำนวนประเทศ

โจทย์นี้คือสิ่งที่กรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน หรือ Digital Economy Framework Agreement (DEFA) ต้องการแก้ โดยประเทศสมาชิกอาเซียนลงนามความตกลงฉบับนี้เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ที่ผ่านมา ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ ระหว่างการประชุมคณะมนตรีประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนครั้งที่ 28 หลังเจรจากันมาตั้งแต่ปี 2566 โดยมีไทยเป็นประธานคณะเจรจามาตลอด และมี ดร.กิริฎา เภาพิจิตร ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เป็นผู้แทนไทยร่วมลงนาม

คุณศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ระบุว่า DEFA เป็นความตกลงการค้าดิจิทัลระดับภูมิภาคฉบับแรกของโลก และไทยจะผลักดันให้มีผลใช้บังคับภายในกลางปี 2570 ขณะที่ผลศึกษาของ Boston Consulting Group (BCG) ประเมินว่า DEFA จะช่วยให้มูลค่าเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียนเพิ่มขึ้นเป็นสองเท่า แตะ 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573

ไม่ได้รวมอาเซียนเป็นระบบเดียว แต่ทำให้ระบบของแต่ละประเทศ 'คุยกันรู้เรื่อง'

อาเซียนมีการค้าออนไลน์และความร่วมมือด้านดิจิทัลอยู่แล้ว แต่ผู้ประกอบการยังต้องรับมือกับกฎ มาตรฐาน และระบบที่แยกกันในแต่ละประเทศ DEFA จึงไม่ได้บังคับให้ทุกประเทศใช้กฎหมายหรือระบบเดียวกัน หากวางกติกากลางให้ระบบที่ต่างกันทำงานร่วมกันได้มากขึ้น หรือที่เรียกว่าการทำงานร่วมกันระหว่างระบบ (Interoperability) เพื่อให้เงิน เอกสาร และข้อมูลเดินทางข้ามพรมแดนได้สะดวกขึ้น

ขอบเขตของความตกลงจึงกว้างกว่าการค้าออนไลน์แบบเดิม เพราะครอบคลุมทั้งการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ การค้าไร้กระดาษ ตัวตนดิจิทัล และการส่งข้อมูลข้ามพรมแดน ไปจนถึง AI สายเคเบิลใต้น้ำ ความปลอดภัยไซเบอร์ การคุ้มครองผู้บริโภคออนไลน์ และการรับมือมิจฉาชีพออนไลน์ นอกจากนี้ยังเปิดพื้นที่ทดสอบนวัตกรรมภายใต้การกำกับดูแล (Regulatory Sandbox) ให้สตาร์ทอัพและ SMEs ได้ทดลองบริการใหม่ ขณะเดียวกันก็ออกแบบให้รัฐบาลแต่ละประเทศยังมีพื้นที่ในการกำกับดูแลเพื่อประโยชน์สาธารณะ

เมื่อมีผลบังคับใช้ DEFA จะเข้ามาแทนที่ความตกลงอาเซียนว่าด้วยการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ฉบับเดิม และยังเปิดให้แต่ละประเทศเดินหน้าโครงการเฉพาะด้านได้ตามความพร้อมของตัวเอง

จากรับเงินถึงส่งข้อมูล 4 งานหลังบ้านที่จะเปลี่ยนไป

สำหรับผู้ประกอบการ ผลของ DEFA จะเห็นผ่านงานที่ต้องทำตั้งแต่ตกลงซื้อขายไปจนถึงส่งมอบสินค้าและบริการ โดยมีสี่ด้านที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจโดยตรง

รับเงินข้ามประเทศคล่องขึ้น

หลายครั้งลูกค้าพร้อมซื้อแล้ว แต่ช่องทางจ่ายเงินที่ลูกค้าใช้กลับไม่ตรงกับที่ร้านค้ารับได้ DEFA ผลักดันให้ระบบชำระเงินของแต่ละประเทศเชื่อมกันได้มากขึ้น ทั้งการขายให้ผู้บริโภคและการซื้อขายระหว่างธุรกิจจึงมีโอกาสรับจ่ายเงินได้เร็วขึ้นและมีต้นทุนลดลง อย่างไรก็ตาม ผลที่เกิดขึ้นจริงจะขึ้นอยู่กับว่าช่องทางและบริการใดเชื่อมถึงกันได้แล้วบ้าง

เอกสารการค้าเดินทางต่อได้ ไม่ต้องกรอกข้อมูลเดิมซ้ำ

DEFA สนับสนุนใบแจ้งหนี้อิเล็กทรอนิกส์ (e-Invoice) และแนวทางรองรับเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ที่โอนสิทธิได้ เช่น ใบตราส่งสินค้า พร้อมต่อยอด ASEAN Single Window ซึ่งเป็นระบบแลกเปลี่ยนเอกสารการค้าระหว่างประเทศสมาชิก งานนำเข้าส่งออกที่เคยต้องส่งเอกสารหลายชุดให้หลายหน่วยงานจึงมีโอกาสย้ายมาทำผ่านระบบดิจิทัลได้มากขึ้น ช่วยลดทั้งการส่งกระดาษและการกรอกข้อมูลเดิมซ้ำ

ตรวจสอบตัวตนคู่ค้าได้สะดวกขึ้น

DEFA ส่งเสริมให้ระบบตัวตนดิจิทัล (Digital ID) และการยืนยันตัวตนของแต่ละประเทศเชื่อมโยงกันมากขึ้น บริษัทจึงอาจนำข้อมูลที่ผ่านการตรวจสอบแล้วมาใช้ยืนยันตัวตนกับคู่ค้าต่างประเทศ แทนการส่งหลักฐานใหม่หลายรอบ แต่การรู้ว่าคู่ค้าเป็นใครยังไม่เท่ากับการรู้ว่าไว้ใจได้แค่ไหน ประวัติการค้าและความสามารถในการชำระเงินของคู่ค้าจึงยังต้องประเมินควบคู่กันเหมือนเดิม

ส่งข้อมูลข้ามประเทศภายใต้กติกาที่ชัดขึ้น

ร้านค้าออนไลน์ต้องส่งข้อมูลลูกค้าให้ผู้ให้บริการชำระเงินและขนส่ง ขณะที่ธุรกิจซอฟต์แวร์หรือคลาวด์อาจต้องประมวลผลข้อมูลลูกค้าจากหลายประเทศพร้อมกัน DEFA วางกรอบให้การส่งข้อมูลข้ามพรมแดนและการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลสอดคล้องกันมากขึ้น โดยธุรกิจยังต้องทำตามเงื่อนไขและข้อยกเว้นของแต่ละประเทศ เช่น ด้านความเป็นส่วนตัวและความมั่นคง

ประตูเปิดสองทาง ไทยออกไปขายง่ายขึ้น คู่แข่งก็เข้ามาง่ายขึ้น

การเพิ่มตลาดอีกหนึ่งประเทศมักมีงานตามมาอีกชุด ทั้งช่องทางรับเงิน เอกสาร และการตรวจสอบคู่ค้า สำหรับธุรกิจที่มีทีมเล็ก งานเหล่านี้อาจทำให้ลังเลว่าจะดูแลลูกค้าเพิ่มไหวหรือไม่ หาก DEFA ช่วยให้ระบบเชื่อมกันได้จริง การทดลองตลาดใหม่ก็จะใช้เวลาและต้นทุนในการเตรียมงานน้อยลง กระทรวงพาณิชย์มองว่ากลุ่มที่มีโอกาสได้ประโยชน์ ได้แก่ ผู้ประกอบการรายย่อยและ SMEs รวมถึงธุรกิจคอนเทนต์ดิจิทัล เกม ซอฟต์แวร์ การท่องเที่ยว และสินค้าเกษตร

ตัวอย่างเช่น แบรนด์สกินแคร์ไทยที่ขายผ่านผู้จัดจำหน่ายต่างประเทศ อาจส่งใบแจ้งหนี้ให้ระบบของคู่ค้านำข้อมูลไปใช้ต่อได้ทันที แลกเปลี่ยนเอกสารนำเข้าส่งออกบางประเภทผ่านระบบที่หน่วยงานรองรับ และรับเงินผ่านช่องทางที่เชื่อมถึงกัน เมื่อยอดสั่งซื้อเพิ่ม ทีมเดิมก็ดูแลธุรกรรมได้มากขึ้นโดยงานซ้ำไม่เพิ่มตาม ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับบริการและระบบที่แต่ละประเทศนำมาใช้จริง

แต่ความสะดวกเดียวกันก็เปิดทางให้ผู้ประกอบการจากประเทศอื่นเข้าถึงลูกค้าไทยได้คล่องขึ้นเช่นกัน ธุรกิจไทยจึงต้องมองทั้งตลาดที่อยากออกไปและคู่แข่งที่อาจเข้ามา เพราะ DEFA ช่วยลดอุปสรรคในการเริ่มขายได้ ส่วนการทำให้ลูกค้าเลือกซื้อและกลับมาซื้อซ้ำ ยังขึ้นอยู่กับสินค้า ราคา และบริการของแต่ละแบรนด์

ลงนามแล้ว แต่ยังต้องผ่านอีกหลายขั้นก่อนใช้งานจริง

การลงนามครั้งนี้ยังไม่ได้ทำให้ทุกอย่างเปลี่ยนทันที เพราะแต่ละประเทศต้องให้สัตยาบันก่อน โดยไทยต้องผ่านกระบวนการภายในประเทศให้เรียบร้อย จากนั้นยังมีงานปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการเชื่อมระบบระหว่างประเทศที่ต้องทำต่อ ขณะที่กระทรวงพาณิชย์เตรียมสร้างความเข้าใจกับหน่วยงานรัฐและภาคเอกชน โดยเฉพาะ SMEs เพื่อให้ใช้ประโยชน์จากความตกลงได้จริง

กำหนดวันมีผลบังคับใช้ก็ยังต้องติดตาม เพราะไทยตั้งเป้าไว้ภายในกลางปี 2570 ขณะที่ข้อมูลฝั่งอาเซียนคาดว่าจะเริ่มได้ช่วงต้นปีเดียวกัน และที่สำคัญ วันที่ความตกลงมีผลยังไม่ใช่วันเดียวกับที่บริการต่างๆ พร้อมให้ธุรกิจใช้งานจริง

นอกจากนี้ ประเทศสมาชิกยังมีความพร้อมไม่เท่ากัน ผู้ประกอบการจึงควรติดตามเป็นรายตลาดว่า ประเทศใดเริ่มเชื่อมช่องทางชำระเงินแล้ว เอกสารและการยืนยันตัวตนแบบใดใช้ได้ และเงื่อนไขด้านข้อมูลเกี่ยวข้องกับธุรกิจของตนอย่างไร เนื่องจากความเปลี่ยนแปลงอาจทยอยเกิดขึ้นทีละตลาด มากกว่าจะเกิดพร้อมกันทั้งภูมิภาค

ระหว่างรอ ธุรกิจไทยเริ่มสำรวจได้ตั้งแต่วันนี้ว่าตลาดเพื่อนบ้านแห่งไหนมีโอกาส และตอนนี้ติดขัดอยู่ที่ขั้นตอนใด เพราะแม้ DEFA จะช่วยลดความยุ่งยากในการขยายตลาด แต่การรู้จักลูกค้าและทำสินค้าให้เขาอยากซื้อ ยังเป็นงานที่ธุรกิจต้องลงมือเอง

ปัจจุบัน DEFA ลงนามแล้วแต่ยังไม่มีผลบังคับใช้ อยู่ระหว่างให้สัตยาบันของประเทศสมาชิก

ที่มา: ASEAN, The Manila Times, The Straits Times, The Jakarta Post, ข่าวหุ้น

ลงทะเบียนเข้าสู่ระบบ เพื่ออ่านบทความฟรีไม่จำกัด

No comment

RELATED ARTICLE

Responsive image

กลุ่ม SCBX ยื่นขอเข้าร่วมทดสอบ Tokenized Deposit เป็นรายแรกใน Regulatory Sandbox

ธนาคารไทยพาณิชย์ในกลุ่ม SCBX ยื่นคำขอเข้าร่วมทดสอบ Tokenized Deposit ภายใต้ Regulatory Sandbox ของธนาคารแห่งประเทศไทย เป็นรายแรก...

Responsive image

เอกนิติ เปิดโต๊ะถกผู้นำชิปญี่ปุ่นถึงประธาน Rapidus ชวนลงทุนโฟโตนิกส์ ชิปควบคุมพลังงาน เซนเซอร์ ปูทาง ‘ชิปเมดอินไทยแลนด์’

รองนายกฯ เอกนิติ นำทีมไทยถกผู้นำชิปญี่ปุ่นถึงประธาน Rapidus ที่โตเกียว ครั้งแรกที่ไทยจัดเวทีเซมิคอนดักเตอร์ในต่างประเทศ ชวนลงทุนโฟโตนิกส์ ชิปควบคุมพลังงาน เซนเซอร์ สู่เป้า ‘ชิปเมดอ...

Responsive image

SCB 10X จัดงาน Evaluation-First Sovereign AI ครั้งที่ 2 ชวนดูความก้าวหน้า Legal AI ในไทย

SCB 10X ร่วมกับ VISTEC, DataX และทีม Typhoon จัดงาน Evaluation-First Sovereign AI ครั้งที่ 2 ในวันที่ 25 พ.ย. 2569 เพื่อสำรวจความก้าวหน้าและความท้าทายของ Legal AI ในไทย...