รัฐบาล VS ค่า GP แพลตฟอร์ม ตอนนี้เรื่องเดินมาถึงตรงไหนแล้ว

ทุกออเดอร์ในการขายของออนไลน์ มีเงินก้อนหนึ่งที่พ่อค้าแม่ค้าไม่เคยได้จับ เพราะระบบหักทิ้งตั้งแต่ยังไม่ทันโอนเข้าบัญชี นั่นคือ ค่า GP

ตลอดปี 2569 เงินก้อนนี้บวมขึ้นเรื่อย ๆ จนบีบกำไร SME แทบไม่เหลือ ทั้งค่าคอมมิชชัน ค่าธรรมเนียมใหม่ และค่าผ่อนชำระที่ปรับขึ้นถี่ยิบเพียงชั่วข้ามเดือน แรงต้านจากผู้ค้ารายย่อยจึงจุดชนวนให้ภาครัฐต้องลงมาลุยอย่างหนักหน่วงตลอด 8 เดือนที่ผ่านมา

จากแค่การเตือน สู่คำสั่งเบรกห้ามขึ้นราคา สั่งปรับจริง เจรจาบิ๊กแพลตฟอร์ม (Shopee, Lazada, TikTok Shop) ยอมหั่นค่า GP ลงชั่วคราว และล่าสุดรัฐไทยกำลังเดินหน้าแตะหัวใจสำคัญที่แตะยากที่สุด คือ ระบบอัลกอริทึม

ถ้าคุณขายของบนแพลตฟอร์ม เรื่องนี้กระทบต้นทุนคุณโดยตรง แล้วตอนนี้เรื่องเดินมาถึงตรงไหนแล้ว?

GP คืออะไร และใครเป็นใครในเรื่องนี้

GP (Gross Profit) ในภาษาร้านค้าออนไลน์ หมายถึงส่วนแบ่งที่แพลตฟอร์มหักจากยอดขายแต่ละออเดอร์ ในทางปฏิบัติมักรวมหลายอย่างเข้าด้วยกัน เช่น ค่าคอมมิชชันตามหมวดสินค้า ค่าธุรกรรม (Transaction Fee) และค่าโครงสร้างพื้นฐานต่อออเดอร์ ยิ่ง GP สูง กำไรที่ร้านเหลือจริงก็ยิ่งบาง

ผู้เล่นหลักในเรื่องนี้มี 4 ฝั่ง

  1. ร้านค้าและ SME: ฝั่งที่จ่าย GP และเป็นต้นเรื่องร้องเรียน
  2. กระทรวงพาณิชย์: นำโดย ศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.พาณิชย์ มีกรมการค้าภายในและ กกร. (คณะกรรมการกลางว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ) ทำหน้าที่เจรจาและดูโครงสร้างต้นทุน
  3. กขค. (คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า): ฝั่งที่มีอำนาจตามกฎหมาย ออกคำสั่ง สอบสวน และปรับได้
  4. แพลตฟอร์ม: Shopee, Lazada, TikTok Shop ฝั่งอีคอมเมิร์ซ และแอปเรียกรถกับส่งอาหารที่กำลังจะถูกดูเป็นลำดับถัดไป

ค่า GP ไม่ได้เพิ่งขึ้นปีนี้

ข้อมูลที่ กขค. ตรวจพบ ซึ่งกระทรวงพาณิชย์นำมาเปิดเผย ชี้ว่าการขึ้นค่าธรรมเนียมเป็นแนวโน้มต่อเนื่องหลายปี

  • Shopee ปรับขึ้นค่า GP 10 ครั้ง ตั้งแต่ปี 2565 รวมเพิ่มขึ้น 433%
  • Lazada ปรับขึ้น 7 ครั้ง รวมเพิ่มขึ้น 367%
  • TikTok Shop อยู่ระหว่างตรวจสอบ
  • แอปเรียกรถและส่งของ 3 รายใหญ่ ช่วง เม.ย. ถึง ส.ค. 2569 ปรับขึ้น GP รวม 8 ครั้ง

ฐานเศรษฐกิจรายงานว่าในปี 2569 เพียงปีเดียว แพลตฟอร์มขึ้นค่าธรรมเนียมไปแล้ว 3 รอบ ก่อนรัฐจะเข้ามาเบรก

สรุป 8 เดือนแห่งการไล่บี้ จากคำสั่งเบรกชั่วคราว สู่ดีลหั่น GP 6 เดือน

แรงกดดันเริ่มปะทุช่วงต้นปี 2569 เมื่อ TikTok Shop ปรับโครงสร้างค่าคอมมิชชันพร้อมยัดค่า Commerce Growth Fee 6.42% สูงสุด 199 บาทต่อออเดอร์ ส่วน Shopee ก็ปรับขึ้นค่าธรรมเนียมผ่อนชำระอีกราว 1% ทุกช่วงผ่อน เรื่องร้องเรียนจึงพุ่งเข้า กขค. จนต้องตั้งคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจขึ้นมาดูแลธุรกิจแพลตฟอร์มดิจิทัลโดยเฉพาะ

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในวันที่ 27 สิงหาคม เมื่อ กขค. งัดอำนาจตามมาตรา 60 สั่งเบรกแพลตฟอร์มรายใหญ่กว่า 6 ราย ห้ามขึ้นค่า GP และค่าธรรมเนียมเป็นเวลา 6 เดือน พร้อมสั่งให้ส่งโครงสร้างต้นทุนมาแจกแจง 

จากนั้นในเดือนกันยายน กขค. ก็มีการสั่งปรับแพลตฟอร์ม 1 ราย ฐานบังคับร้านค้าเข้าร่วมโปรโมชันโดยไม่ยินยอม เป็นสัญญาณเตือนว่ารัฐเอาจริง

จนกระทั่งปลายเดือนตุลาคม ทุกมาตรการก็คลอดออกมาพร้อมกัน รัฐประกาศกฎหมาย Credit Term บังคับให้คู่ค้ารายใหญ่จ่ายเงิน SME ภายใน 45 วัน และสินค้าเกษตรภายใน 30 วัน 

จากนั้นวันที่ 28 ตุลาคม กระทรวงพาณิชย์ก็ปิดดีลครั้งประวัติศาสตร์ เจรจาให้ Shopee, Lazada และ TikTok Shop ยอมลดค่า GP ภาคบังคับ ถอยกลับไปใช้อัตราเดิมเมื่อวันที่ 1 มกราคม 2569 เป็นเวลา 6 เดือนเต็ม ตั้งแต่วันที่ 1 ธันวาคม 2569 ถึง 31 พฤษภาคม 2570

ดีลลดค่า GP ครั้งนี้ รัฐคาดว่าจะช่วยประหยัดเงินให้ผู้ค้าราว 1.2 ล้านราย รวมเป็นมูลค่ากว่า 1,930 ล้านบาท โดยแต่ละแพลตฟอร์มยอมถอยลงมา ดังนี้

  • Lazada: เดิมเก็บสูงสุด 17.50% ปรับลดลงมาเหลือ 7.50% ถึง 11.60% (ลดลงสูงสุด 42.90%)
  • TikTok Shop: เดิมเก็บสูงสุด 21.94% ปรับลดลงมาเหลือ 11.24% ถึง 17.66% (ลดลงสูงสุด 35%)
  • Shopee: เดิมเก็บสูงสุด 19.26% ปรับลดลงมาเหลือ 8.03% ถึง 13.91% (ลดลงสูงสุด 33.30%)

ทว่าการได้สิทธิ์นี้มีเงื่อนไขสำคัญที่ร้านค้าต้องรู้ คือผู้ค้าบุคคลธรรมดาต้องมีรายได้ไม่เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ส่วนนิติบุคคลต้องไม่เกิน 3.5 ล้านบาทต่อปี และทั้งสองกลุ่มต้องมีใบทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ถูกต้อง 

นอกจากนี้ ส่วนลดจะครอบคลุมเกือบทุกหมวดยกเว้นสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ และลดเฉพาะค่าธรรมเนียมภาคบังคับอย่างค่า GP และค่าระบบเท่านั้น ไม่รวมบริการเสริมหรือแคมเปญส่งฟรีที่ร้านเลือกสมัครเพิ่มเอง โดยร้านค้าต้องเริ่มลงทะเบียนรับสิทธิ์ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป

ด่านหินถัดไป เมื่อลด GP ก็ยังไม่จบถ้าไม่แตะอัลกอริทึม

แม้ค่า GP จะลดลง แต่อธิบดีกรมการค้าภายในก็ยอมรับว่านี่เป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า เพราะหลุมพรางที่แท้จริงของการขายออนไลน์คือ อัลกอริทึม

ถ้าค่า GP คือค่าเช่าแผงในตลาด อัลกอริทึมก็คือมือที่มองไม่เห็นซึ่งเลือกว่าจะผลักร้านไหนไปอยู่หน้าทางเข้าห้าง และเตะร้านไหนไปอยู่ซอกหลืบชั้นใต้ดิน ระบบจัดอันดับสินค้าจะประเมินจากยอดขาย รีวิว และที่สำคัญที่สุดคือ เงินค่าโฆษณา ร้านทุนหนายอมทุ่มเงินซื้อแอดเพื่อให้สินค้าโผล่หน้าแรก ส่วน SME ทุนน้อยที่ไม่มีงบยิงแอด สินค้าจะจมหายทันที กลายเป็นว่าต้นทุนที่อุตส่าห์ประหยัดได้จากค่า GP อาจต้องถูกนำไปเทให้ค่าโฆษณาแทน

เมื่อวันที่ 29 ตุลาคม รองนายกฯ ศุภจี จึงเปิดฉากเรียกหน่วยงานด้านกฎหมาย ดิจิทัล และความมั่นคง มาเริ่มศึกษาอัลกอริทึมจัดอันดับสินค้าบนแพลตฟอร์มอย่างจริงจัง ท่าทีของรัฐไม่ได้ต้องการห้ามขายโฆษณา แต่ต้องการให้เกณฑ์การจัดอันดับมีความโปร่งใส เพราะการแข่งขันไม่ได้ขึ้นอยู่กับคุณภาพและราคาของสินค้าอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่าลูกค้าจะมองเห็นสินค้าของใครด้วย

5 เรื่องร้อนที่ต้องจับตาต่อหลังเส้นตาย 6 เดือน

ยังมีอีก 5 ประเด็นสำคัญที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิด ได้แก่

  • พ.ร.บ.เศรษฐกิจแพลตฟอร์มดิจิทัล: ETDA และ กขค. กำลังเร่งยกร่างกฎหมายฉบับถาวร โดยจะนำข้อมูลพฤติกรรมแพลตฟอร์มตลอดช่วง 6 เดือนที่ลด GP ไปใช้เป็นสารตั้งต้น
  • บทลงโทษ: กขค. เตรียมออกประกาศคุมโครงสร้างค่าธรรมเนียม หากพบแพลตฟอร์มรายใดเอาเปรียบคู่ค้า อาจมีโทษปรับสูงสุดถึง 10% ของรายได้
  • การขึ้นบัญชีเป็นบริการควบคุม: กระทรวงพาณิชย์เตรียมเสนอให้อีคอมเมิร์ซเป็นบริการควบคุม เพื่อให้รัฐเข้าไปตรวจสอบโครงสร้างต้นทุนและกำไรที่สมเหตุสมผลได้ลึกขึ้น
  • คิวต่อไปของแอปเรียกรถและส่งอาหาร: ภาครัฐเตรียมคลอดมาตรการลดค่าธรรมเนียมในลักษณะเดียวกัน และจะบังคับให้ส่งโครงสร้างต้นทุนให้ตรวจก่อนปรับราคาขึ้นทุกครั้ง

คำถามสำคัญหลัง 31 พฤษภาคม 2570 

เมื่อพ้นช่วงมาตรการลด GP 6 เดือน และคำสั่งห้ามขึ้นราคาของ กขค. ครบกำหนดในเดือนกุมภาพันธ์ ค่าธรรมเนียมจะดีดตัวกลับขึ้นไปจุดเดิมหรือไม่ ทุกอย่างขึ้นอยู่กับว่ากฎหมายใหม่ของรัฐจะคลอดออกมาสกัดได้ทันเวลาหรือไม่

ลงทะเบียนเข้าสู่ระบบ เพื่ออ่านบทความฟรีไม่จำกัด

No comment

RELATED ARTICLE

Responsive image

Inventec จากไต้หวัน เพิ่มลงทุนไทย 2,520 ล้านบาท ขยายฐานผลิตชิ้นส่วนเซิร์ฟเวอร์ AI ในไทย จ้างงานคนไทยรวมกว่า 8,500 คน

บีโอไออนุมัติให้ บริษัท อินเวนเทค อิเล็กทรอนิกส์ (ประเทศไทย) จำกัด ในเครือ Inventec Corporation จากไต้หวัน ลงทุนเพิ่ม 2,520 ล้านบาท เพื่อผลิตชิ้นส่วนสำคัญของ AI Server และเซิร์ฟเวอ...

Responsive image

Gen Z เริ่มมองคนใช้ AI มีภาพลักษณ์ ‘ขี้เกียจและไม่เก่ง’ แต่ขณะเดียวกัน พวกเขาก็ยังต้องใช้ AI เพื่อช่วยงานและเป็นทางลัดอัปเงินเดือน

ผลสำรวจชี้ Gen Z กว่า 79% เชื่อว่า AI ทำให้คนขี้เกียจและคิดน้อยลง แต่ยังเปิด ChatGPT ทำงานทุกวัน เจาะลึกจิตวิทยาเบื้องหลังทางลัดสู่การเลื่อนตำแหน่ง และทางออกขององค์กร...

Responsive image

ไทยส่ง ดร.กาญจนา วานิชกร นั่งรองเลขาธิการอาเซียน ด้านประชาคมเศรษฐกิจ วาระ 2570–2573

ประเทศไทยจะมีตัวแทนรับตำแหน่งระดับรองเลขาธิการอาเซียนด้านประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (Deputy Secretary-General of ASEAN for ASEAN Economic Community: DSG AEC) หลังที่ประชุมคณะมนตรีประสา...