อุตสาหกรรม Big Data & AI โตต่อเนื่อง แต่ BDI ระบุ 'ขาดกำลังคน' เป็นวิกฤตเงียบ จำกัดการเติบโต

สถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ (องค์การมหาชน) หรือ BDI ร่วมกับ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เผยผลการสำรวจตลาดอุตสาหกรรม Big Data และ AI ของประเทศไทย ประจำปี 2568 พบว่า มูลค่าตลาดพุ่งแตะ 41,858 ล้านบาท เติบโตต่อเนื่องจากปีก่อนหน้า 18% ขณะที่ ปัญหา 'ขาดแคลนบุคลากร' ยังเป็น 'วิกฤตเงียบ' ที่ต้องเร่งแก้ไข BDI ประกาศเดินหน้าแพลตฟอร์ม D2 เปิดให้บริการเต็มรูปแบบปี 2569 พร้อมเปิดตัว ThaiLLM โมเดลใหญ่สุดภายในเดือนนี้

อุตสาหกรรม Big Data & AI โตต่อเนื่อง แต่มี 'วิกฤตเงียบ' จำกัดการเติบโต

ศ. ดร.ธีรณี อจลากุล ผู้อำนวยการสถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ กล่าวว่า การสำรวจครั้งนี้ดำเนินการโดยศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมายทั้งภาครัฐและเอกชนมากกว่า 400 แห่ง เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ครอบคลุมและน่าเชื่อถือ ซึ่งการประเมินครั้งนี้ใช้วิธี Ratio-based Market Sizing พบว่า มูลค่าตลาดอุตสาหกรรม Big Data และ AI ของประเทศไทยในปี 2568 มีมูลค่าประมาณ 41,858 ล้านบาท จากข้อมูลปฐมภูมิกว่า 367 องค์กร ในอุตสาหกรรมวิเคราะห์ผู้ประกอบการใน Value Chain 3 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานและแพลตฟอร์ม ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์และโซลูชัน และผู้ให้บริการที่ปรึกษาและวิเคราะห์ข้อมูล 

โดยมูลค่า 3 กลุ่มอุตสาหกรรม ในตลาด Big Data และ AI ของประเทศไทย ปี 2568 ที่พุ่งแตะ 41,858 ล้านบาท มาจาก

• ผู้ให้บริการโครงสร้างพื้นฐานและแพลตฟอร์ม มีมูลค่า 37,157 ล้านบาท 
• ผู้ให้บริการที่ปรึกษาและวิเคราะห์ข้อมูล มีมูลค่า 3,761 ล้านบาท 
• ผู้พัฒนาซอฟต์แวร์และโซลูชัน มีมูลค่า มีมูลค่า 941 ล้านบาท

ข้อมูลที่ได้สะท้อนมูลค่าตลาดจากฝั่งผู้ให้บริการ (Supply Side) อย่างครอบคลุม และความต้องการในฝั่งผู้รับบริการ (Demand Side) รวมถึงมีการยืนยันผลการสำรวจผ่านผู้เชี่ยวชาญในอุตสาหกรรมแล้ว

การสำรวจในครั้งนี้ยังได้คาดการณ์มูลค่าตลาด Big Data และ AI ของไทยในอนาคต 2 ปีนับจากนี้ (พ.ศ. 2569 – 2570) โดยคาดการณ์ภายใต้ 3 สถานการณ์ ได้แก่ สถานการณ์ที่ 1 (Baseline) จากผลการสำรวจข้อมูลผู้ประกอบการโดยตรง ซึ่งสะท้อนพฤติกรรมการลงทุนจริงของภาคธุรกิจ มีอัตราเติบโตเฉลี่ย 18.74% ต่อปี โดยในปี 2569 คาดการณ์มูลค่าอยู่ที่ 47,397-58,957 ล้านบาท และปี 2570 คาดการณ์มูลค่าอยู่ที่ 53,668-83,462 ล้านบาท สถานการณ์ที่ 2 อ้างอิงแนวโน้มตลาดโลก (CAGR 13%) และ สถานการณ์ที่ 3 อ้างอิงการขยายตัวของตลาดดิจิทัลไทย ซึ่งแสดงศักยภาพการเติบโตสูงสุด

ศ. ดร.ธีรณี กล่าวอีกว่า จากการสำรวจพบอุปสรรคสำคัญของอุตสาหกรรม โดยอันดับ 1 คือ ขาดแคลนบุคลากรที่มีทักษะ ซึ่งมากกว่าครึ่งหนึ่งขององค์กรระบุเป็นปัญหาสำคัญที่สุดผลการสำรวจความต้องการบุคลากรในปี 2568 พบว่า ทุกกลุ่มผู้ประกอบการต้องการแรงงานที่มีทักษะด้าน Business Analysis และ Data Science ในระดับสูง โดยผู้ประกอบการกลุ่มที่ปรึกษาและวิเคราะห์ข้อมูลต้องการทักษะ Business Analysis สูงถึงร้อยละ 55.05 ขณะที่กลุ่มซอฟต์แวร์และโซลูชันต้องการทักษะ Data Science ร้อยละ 48.65 และ Data Engineering ร้อยละ 45.95 สะท้อนให้เห็นว่า อุตสาหกรรมต้องการบุคลากรที่มีทั้งทักษะเชิงเทคนิคและความเข้าใจธุรกิจควบคู่กัน 

นอกจากนี้ ยังพบอุปสรรคด้าน ต้นทุนการลงทุนที่สูง โดยเฉพาะสำหรับ SMEs ความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน ซึ่งมีความซับซ้อนในการบูรณาการเข้ากับระบบเดิม (Legacy System) และ ความกังวลในการตีความและการปฏิบัติตามระเบียบ เช่น กฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)

BDI เดินหน้าขับเคลื่อนอุตสาหกรรมผ่าน 4 ภารกิจหลัก และข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

ดร.สุนทรีย์ ส่งเสริม รองผู้อำนวยการสถาบันข้อมูลขนาดใหญ่ กล่าวว่า BDI เดินหน้าขับเคลื่อนงานด้านข้อมูลและ AI ผ่านภารกิจสำคัญหลายด้าน ได้แก่ การพัฒนาระบบการเชื่อมโยงและวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (ดีทู) หรือ Data Integration and Intelligence Platform (D2) ซึ่งเป็นพื้นที่กลางสำหรับการเชื่อมโยงและแบ่งปันข้อมูลระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และพันธมิตร โดยข้อมูลที่เชื่อมโยงสามารถนำไปใช้ประโยชน์จริง ทั้งในการพัฒนานโยบายแบบมุ่งเป้า การบริหารจัดการ แพลตฟอร์มนี้ยังสนับสนุนให้เกิดการใช้ข้อมูลร่วมกันอย่างเป็นระบบมีมาตรฐาน พร้อมยกระดับความสามารถด้านการวิเคราะห์และการตัดสินใจของ, ภาครัฐ โดยมีแผนดำเนินงานตามลำดับ ได้แก่ 1) การออกแบบมาตรฐานการเชื่อมโยงข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐานในปี 2568 2) การเปิดให้บริการเต็มรูปแบบในปี 2569 และ 3) การต่อขยายบริการด้านปัญญาประดิษฐ์ในปี 2570

นอกจากนี้ BDI ยังได้พัฒนาระบบบูรณาการข้อมูลระดับชาติ เพื่อเสริมขีดความสามารถของไทยในการรับมือสถานการณ์วิกฤต สนับสนุนการวิเคราะห์เชิงคาดการณ์ การเตรียมพร้อมรับมือ และการบริหารจัดการภาวะวิกฤตภายใต้หลักธรรมาภิบาลข้อมูลที่เคร่งครัด ทั้งด้านความมั่นคงปลอดภัยและการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล โดยใช้องค์ความรู้ด้านข้อมูลเป็นฐานสำคัญในการคาดการณ์ ติดตาม และตอบสนองต่อสถานการณ์ได้อย่างแม่นยำและทันท่วงที

ในมิติของปัญญาประดิษฐ์ BDI ได้ร่วมกับพันธมิตรผลักดันโครงการ ThaiLLM ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานปัญญาประดิษฐ์ภาษาไทยแบบ Open Source / Open License โดยล่าสุดได้เผยแพร่โมเดลพื้นฐานขนาด 8B พารามิเตอร์ และโมเดลขนาด 30B พารามิเตอร์ ไปแล้ว ส่วนโมเดลขนาดใหญ่ที่สุดจะเปิดให้สาธารณะเข้าถึงภายในเดือนมกราคม 2569 พร้อมทั้งร่วมมือกับคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลในการพัฒนาโมเดลเฉพาะทางด้านการแพทย์สำหรับการคัดกรองอาการเบื้องต้น โดยคาดว่าจะเปิดให้ประชาชนทดลองใช้งานระหว่างเดือนเมษายนถึงพฤษภาคม 2569 เพื่อช่วยลดภาระบุคลากรและเพิ่มโอกาสเข้าถึงข้อมูลสุขภาพที่เชื่อถือได้

และอีกหนึ่งภารกิจสำคัญคือ การพัฒนากำลังคนดิจิทัลของประเทศ โดย BDI จัดทำหลักสูตรออนไลน์และกิจกรรมเสริมทักษะด้านข้อมูลและ AI เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชน บุคลากรภาครัฐ และภาคเอกชน เข้าถึงองค์ความรู้ได้อย่างทั่วถึง สนับสนุนการสร้างแรงงานที่มีทักษะรองรับอุตสาหกรรมดิจิทัล และวางพื้นฐานเชิงโครงสร้างด้านทรัพยากรมนุษย์ให้กับประเทศไทยในระยะยาว 

ตัวอย่างหลักสูตรที่ผู้สนใจสามารถลงทะเบียนและเริ่มเรียนได้ฟรี เช่น 3 หลักสูตรด้าน AI 

• หลักสูตรที่ 1 ทำความรู้จักกับ NotebookLM (Introduction to NotebookLM) 
  เรียนรู้การใช้งาน NotebookLM ตั้งแต่พื้นฐาน แนวคิดการทำงาน การจัดการแหล่งข้อมูล การเขียน Prompt และการสร้างสื่อการเรียนรู้ เช่น รายงาน วิดีโอ และไฟล์เสียง เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้นที่ต้องการใช้ AI ช่วยจัดการและวิเคราะห์ข้อมูลอย่างเป็นระบบ
  เหมาะสำหรับ: ประชาชนทั่วไป ครู ผู้สอนดิจิทัล เยาวชน และผู้สนใจเริ่มต้นใช้งาน AI เพื่อช่วยจัดการข้อมูล 
  ลงทะเบียนได้ที่: https://dcc.bde.go.th/user/digitalskill/coursedetail/1391
  
  
• หลักสูตรที่ 2 NotebookLM สำหรับการวิเคราะห์วิดีโอ YouTube และไฟล์เสียง (Analyzing Multimedia Content with NotebookLM)
  เจาะลึกการใช้ NotebookLM วิเคราะห์สื่อมัลติมีเดีย ทั้งวิดีโอ YouTube และไฟล์เสียง สามารถสรุปเนื้อหา ดึงประเด็นสำคัญ วิเคราะห์คีย์เวิร์ด และนำไปต่อยอดเป็นสื่อการเรียนรู้ งานสอน งานวิจัย หรืองานนำเสนอได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  เหมาะสำหรับ: ประชาชนทั่วไป นักเรียน ครู ผู้สอนดิจิทัล นักวิชาการ และผู้ที่ต้องการวิเคราะห์ข้อมูลจากวิดีโอหรือเสียงอย่างรวดเร็ว 
  ลงทะเบียนได้ที่: https://dcc.bde.go.th/user/digitalskill/coursedetail/1394
  
  
• หลักสูตรที่ 3 ผลิตภัณฑ์สร้างสรรค์ยุคใหม่ ด้วย Generative AI (Cultural Product Design with Generative AI)
  เปิดโลกการสร้างสรรค์ด้วย Generative AI ตั้งแต่การทำความเข้าใจเครื่องมืออย่าง ChatGPT และ Gemini การเขียน Prompt เพื่อการออกแบบ ไปจนถึงการนำ AI มาช่วยสร้างภาพ งานออกแบบ และต่อยอดวัฒนธรรมไทยสู่ผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย
  เหมาะสำหรับ: ประชาชนทั่วไป ผู้ประกอบการ OTOP ครู ผู้พัฒนาสื่อ นักเรียน–นักศึกษา และผู้สนใจด้านการออกแบบ 
  ลงทะเบียนได้ที่: https://dcc.bde.go.th/user/digitalskill/coursedetail/1396

ปิดท้ายด้วยข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

"อนาคตของ Big Data และ AI ไทยไม่ได้ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีที่เราซื้อ แต่ขึ้นอยู่กับ 'คน' ที่เราสร้าง หากเราสามารถพัฒนาคน สร้างระบบนิเวศที่แข็งแกร่ง และมีนโยบายที่ชัดเจน ประเทศไทยมีศักยภาพที่จะเป็นศูนย์กลาง Big Data และ AI ของภูมิภาคอาเซียน" 

ดร.สุนทรีย์ กล่าวทิ้งท้ายโดยให้ข้อเสนอแนะแนวทางเชิงนโยบาย 2 ระยะ ได้แก่ ระยะสั้น (1-3 ปี) ควรปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมายเพื่อการแบ่งปันข้อมูล เร่งรัดพัฒนาบุคลากรกลุ่ม Missing Middle และสร้างมาตรฐานความมั่นคงปลอดภัย AI ระดับประเทศ ส่วน ระยะกลาง (4-5 ปี) ควรส่งเสริม Sovereign AI โดยให้ภาครัฐเป็นลูกค้ากลุ่มแรก พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลที่ยั่งยืน และยกระดับกรอบกฎหมายให้รับผิดชอบต่ออัลกอริทึม