เปิดเงื่อนไขใหม่ Global Innovation Index 2025 ในวันที่นวัตกรรมไม่โตด้วยแล็บอย่างเดียว

ปี 2025 นี้ องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก หรือ WIPO ได้ประกาศผลการจัดอันดับ Global Innovation Index (GII) Cluster ที่หลายคนรอคอย สิ่งที่แตกต่างจากทุกปี คือมีการเพิ่มเกณฑ์ใหม่เข้ามาในการประเมิน คือ จำนวนดีลเงินลงทุนจากกองทุนร่วมลงทุน หรือ Venture Capital (VC) ซึ่งสิ่งนี้สะท้อนว่า งานวิจัยและสิทธิบัตรจะสามารถต่อยอดเป็นธุรกิจจริงได้หรือไม่ ทำให้ภาพรวมการจัดอันดับคลัสเตอร์นวัตกรรมโลกพลิกโผไปพอสมควร

VC กลายเป็นปัจจัยใหม่ที่กำหนดผู้นำ

ที่ผ่านมา Global Innovation Index (GII) Cluster 2025 ใช้แค่ 2 ตัวชี้วัด คือ สิทธิบัตรนานาชาติ (PCT) และผลงานวิชาการตีพิมพ์ แต่สิ่งเหล่านี้ทำให้เกิดคำถามสำคัญ คือ งานวิจัยและสิทธิบัตรเหล่านั้นสามารถแปลงเป็นธุรกิจจริงได้หรือไม่ ?

ปีนี้ WIPO จึงเพิ่มปัจจัยใหม่อย่าง จำนวนดีล VC เข้ามา เพื่อวัดว่า เมือง/ภูมิภาคไหนกำลังเป็นแหล่งบ่มเพาะไอเดีย ต่อยอดสู่การมีสตาร์ตอัป ไปจนถึงสินค้าใหม่ๆ ได้จริง นี่คือจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้บางเมืองทะยานขึ้นแรง บางเมืองเสียตำแหน่งแชมป์ไป

ด้าน Daren Tang ผู้อำนวยการใหญ่ WIPO ก็บอกไว้ชัดว่า คลัสเตอร์นวัตกรรมคือ กระดูกสันหลังของระบบเศรษฐกิจ และการมี VC ในสมการจะทำให้เราเข้าใจว่าใครกำลังเปลี่ยนวิทยาศาสตร์ให้กลายเป็นผลลัพธ์เชิงเศรษฐกิจได้จริง

Top 15 คลัสเตอร์นวัตกรรมโลก ปี 2025 จากรายงาน Global Innovation Index (GII) Cluster ของ WIPO

ก่อนอื่นเรามาทำความเข้าใจโครงสร้างของตารางนี้กันก่อน โดจะแบ่งข้อมูลสำคัญออกเป็น 6 ช่องหลัก ได้แก่

1. Rank = ลำดับอันดับ (1–15)
2. Cluster name = ชื่อคลัสเตอร์ (เป็นการรวมเมืองหรือภูมิภาคที่ทำงานนวัตกรรมร่วมกัน)
3. Economy = ประเทศหรือเขตเศรษฐกิจ
4. PCT applications = จำนวนการยื่นสิทธิบัตรนานาชาติ (ผ่านระบบ PCT ของ WIPO) ชี้ว่ามีการคิดค้นเทคโนโลยีใหม่ ๆ มากน้อยแค่ไหน
5. Scientific publications = จำนวนงานวิจัยตีพิมพ์ ซึ่งบ่งบอกว่าผลิตงานวิชาการและองค์ความรู้ได้มากแค่ไหน
6. Venture capital deals = จำนวนดีลเงินลงทุนจาก VC ซึ่งสามารถบอกว่ามีการเปลี่ยนงานวิจัย/ไอเดียให้กลายเป็นธุรกิจสตาร์ตอัปจริงๆ ได้แค่ไหน

จีนตอนใต้แซงขึ้นแชมป์

อันดับ 1 เริ่มจาก เซินเจิ้น ฮ่องกง กวางโจว ที่ขึ้นเป็นแชมป์โลกด้วยความสมดุลทั้งสามด้าน ไม่ว่าจะเป็นสิทธิบัตรระหว่างประเทศ (ยื่นกว่า 117,000 ฉบับ), ผลงานวิจัยตีพิมพ์ (เกือบ 200,000 เรื่อง) และจำนวนดีล VC กว่า 6,900 ดีล เมืองนี้มีครบทุกอย่าง ทั้งมหาวิทยาลัย นักวิจัย โรงงานผลิต และนักลงทุน ทำให้จากห้องแล็บสามารถไปถึงตลาดได้จริงในเวลาอันสั้น

ญี่ปุ่นเสียบัลลังก์เพราะ VC ไม่แรง

อันดับ 2 อย่าง โตเกียว โยโกฮามะ ที่เคยเป็นแชมป์เก่า แม้จะยังครองเบอร์หนึ่งด้านสิทธิบัตร (ยื่นมากที่สุดในโลกกว่า 135,000 ฉบับ) แต่เมื่อมาดูด้าน VC กลับมีเพียงประมาณ 5,000 ดีล ทำให้พลังโดยรวมแพ้จีนตอนใต้ไปนิดเดียว อาจมองได้ว่า ญี่ปุ่นยังคงแข็งแกร่งในเชิงวิศวกรรมและสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา แต่การหมุนเวียนทุนสำหรับสตาร์ตอัปยังไม่หนาแน่นพอ

ซิลิคอนแวลลีย์ทะยานเพราะ VC ล้วนๆ

ฝั่งสหรัฐฯ ที่น่าสนใจที่สุดคือ ซิลิคอนแวลลีย์ หรือซานโฮเซ ซานฟรานซิสโก เพราะแม้ตัวเลขสิทธิบัตรและผลงานวิจัยจะไม่ติด Top ของโลก แต่ดีล VC กลับสูงถึงกว่า 16,000 ดีลในรอบ 5 ปี มากที่สุดในโลกแบบทิ้งห่าง คลัสเตอร์นี้จึงพุ่งจากอันดับ 6 มาติด Top 3 ได้สำเร็จ เรียกได้ว่าพลังของเงินทุนและเครือข่ายนักลงทุนยังคงเป็นจุดขายหลักของแวลลีย์

เมืองที่โดดเด่นอื่น ๆ

• ปักกิ่ง อันดับ 4 ยังคงครองตำแหน่งเมืองวิจัยเบอร์หนึ่งของโลก ด้วยจำนวนงานวิชาการตีพิมพ์สูงที่สุดถึง 331,874 ชิ้น ซึ่งคิดเป็นเกือบ 4% ของงานวิจัยทั้งโลก จุดแข็งหลักมาจากฐานมหาวิทยาลัยและสถาบันวิจัยระดับท็อป รวมถึงความเชื่อมโยงกับภาครัฐที่ลงทุนหนักด้าน Deep Tech อย่าง AI และควอนตัมคอมพิวติ้ง จุดอ่อนคือแม้จะมี VC ในระดับ 6,727 ดีล แต่ยังไม่มากพอจะดันให้ขึ้นไปติด Top 3
• โซล อันดับ 5 ทำผลงานได้แข็งแรงทั้งสองด้าน คือ สิทธิบัตร (71,318) และ VC (7,376 ดีล) แสดงถึงความสมดุลระหว่าง R&D ของบริษัทยักษ์ใหญ่กับการสนับสนุนสตาร์ตอัปผ่าน VC และ CVC 
• นิวยอร์ก อันดับ 7 จุดแข็งของนิวยอร์กชัดเจนมาก คือ VC กว่า 11,283 ดีล ซึ่งสูงเป็นอันดับ 2 ของโลก รองจากซานฟรานซิสโก แม้สิทธิบัตรและงานวิจัยไม่ได้สูงสุด แต่ระบบนิเวศการเงินและกฎหมายของนิวยอร์กช่วยดึงดูดการลงทุนและการตั้งบริษัทสตาร์ตอัปได้มหาศาล
• ลอนดอน อันดับ 8 อีกหนึ่งเมืองที่ VC ดันแรงมาก มีดีลกว่า 10,411 ดีล ติด Top 3 ของโลก ทำให้ลอนดอนขยับขึ้นแรงจากอันดับ 21 มาอยู่อันดับ 8 จุดแข็งคือสถานะศูนย์กลางการเงินยุโรป

ไฮไลต์อื่น ๆ ที่น่าสนใจใน Global Innovation Index (GII) Cluster

• จีน ยังคงเป็นเจ้าสนาม มีคลัสเตอร์ติดอันดับมากที่สุด 24 แห่ง
• สหรัฐฯ ตามมาใกล้ ๆ มี 22 แห่ง
• ผลงานวิชาการมากที่สุด: ปักกิ่ง, เซี่ยงไฮ้ ซูโจว, เซินเจิ้น ฮ่องกง กวางโจว
• สิทธิบัตรมากที่สุด: โตเกียว โยโกฮามะ, เซินเจิ้น ฮ่องกง กวางโจว, โซล
• ดีล VC มากที่สุด: ซานฟรานฯ, นิวยอร์ก, ลอนดอน
• ประเทศรายได้ปานกลางที่น่าจับตา: รายงานยังเน้นย้ำว่า ประเทศรายได้ปานกลางหลายแห่งสามารถติด Top 100 ได้ แสดงถึงการขยายตัวของนวัตกรรมสู่ตลาดเกิดใหม่ เช่น
  • บราซิล เซาเปาโล (อันดับ 49)
  • อียิปต์ ไคโร (อันดับ 83) เมืองเดียวในแอฟริกาที่ติดอันดับ
  • อิหร่าน เตหะราน (อันดับ 63)
  • มาเลเซีย สิงคโปร์ กัวลาลัมเปอร์ (อันดับ 86) และคลัสเตอร์ข้ามพรมแดนร่วมสิงคโปร์ (อันดับ 16)
  • ตุรกี อิสตันบูล (อันดับ 58)
  • เม็กซิโก เม็กซิโกซิตี้ (อันดับ 79)

สิ่งที่เราเห็นชัดเจนในการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ คือ เงินทุน VC กำลังกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่นิยามว่า เมืองไหนจะก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำด้านนวัตกรรม ไม่ใช่แค่จำนวนสิทธิบัตรหรือบทความวิจัยอีกต่อไป 

เมืองที่มีการลงทุนสตาร์ตอัปคึกคักอย่าง ซิลิคอนแวลลีย์ นิวยอร์ก และลอนดอน จึงพุ่งแรงในตาราง ขณะที่เมืองที่แข็งแกร่งในเชิงวิชาการแต่ยังขาด VC หนุนหลัง เช่น โตเกียวหรือหนานจิง ก็เริ่มเสียเปรียบ

ในอีกด้านหนึ่ง ตลาดเกิดใหม่อย่าง อินเดีย บราซิล อียิปต์ มาเลเซีย หรือแม้แต่เม็กซิโก ก็กำลังแสดงให้เห็นว่า การสร้างระบบนิเวศนวัตกรรมไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะในประเทศพัฒนาแล้วอีกต่อไป เมืองเหล่านี้กำลังไต่ขึ้นมาติด Top 100 และอาจกลายเป็น “Hub ใหม่” ของภูมิภาคตนเอง

อ่านรายงานฉบับเต็มได้ที่: https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index/2025/innovation-clusters