ไขความลับกาแฟแก้วแรกของวัน ทำไมดื่มแล้วถึงรู้สึกดีเป็นพิเศษ? ผลการวิจัยจากเยอรมนีมีคำตอบ

หากคุณรู้สึกว่ากาแฟแก้วแรกของวันช่วยให้วันนั้นของคุณสดใสเป็นพิเศษ วิทยาศาสตร์ก็เห็นด้วยกับคุณ เพราะงานวิจัยเชิงสังเกตการณ์ในชีวิตจริง (real-world study) ขนาดใหญ่ชิ้นแรกในหัวข้อนี้ พบว่าคาเฟอีนไม่ได้เป็นเพียงสารกระตุ้น แต่ยังสามารถเพิ่มอารมณ์เชิงบวกได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาเช้า

งานวิจัยระดับนานาชาติที่นำโดย Bielefeld University ประเทศเยอรมนี ได้ศึกษาผลกระทบของคาเฟอีนในรูปแบบกาแฟที่มีต่ออารมณ์ในชีวิตประจำวันของผู้คน โดยรวบรวมข้อมูลกว่า 23,000 จุด (datapoints) จากผู้ใหญ่ 236 คน ที่บันทึกอารมณ์และการดื่มกาแฟของตนเองหลายครั้งต่อวันเป็นเวลาหลายสัปดาห์

เก็บข้อมูลแบบ Real-time ในชีวิตจริง

แทนที่จะทดลองในห้องแล็บที่ถูกควบคุม นักวิจัยเลือกใช้ระเบียบวิธีเก็บข้อมูลแบบสุ่มตัวอย่างประสบการณ์ หรือ Experience Sampling Methodology (ESM) ซึ่งเป็นการเก็บข้อมูลความคิด พฤติกรรม และอารมณ์ของผู้เข้าร่วมแบบ real-time ในสภาพแวดล้อมจริง

ผู้เข้าร่วมจะได้รับการแจ้งเตือนผ่านแอปพลิเคชันแบบสุ่มเวลาสูงสุด 7 ครั้งต่อวัน ตั้งแต่เช้าจรดค่ำ เพื่อให้ตอบแบบสอบถามเกี่ยวกับ:

• การบริโภคคาเฟอีนในช่วง 90 นาทีที่ผ่านมา
• สภาวะอารมณ์ปัจจุบัน (ความสุข, ความกระตือรือร้น, ความพึงพอใจ)
• ระดับความเหนื่อยล้า
• บริบททางสังคม (ดื่มคนเดียวหรือกับผู้อื่น)

ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำมาวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลพื้นฐานของผู้เข้าร่วม เช่น พฤติกรรมการดื่มกาแฟปกติ คุณภาพการนอน และระดับความวิตกกังวลหรือภาวะซึมเศร้าเบื้องต้น

ผลลัพธ์ชี้ 'เวลา' และ 'ความเหนื่อย' คือปัจจัยสำคัญ

ทีมวิจัยค้นพบข้อมูลที่น่าสนใจว่า ผู้เข้าร่วมมีอารมณ์ดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัดหลังดื่มกาแฟ แต่ผลลัพธ์นี้จะทรงพลังที่สุด ภายใน 150 นาทีหลังจากตื่นนอน หลังจากช่วงเวลานั้น ผลเชิงบวกจะค่อยๆ จางลง

นอกจากนี้ยังพบว่า

• ยิ่งเหนื่อย ยิ่งเห็นผล: ความเชื่อมโยงระหว่างคาเฟอีนและอารมณ์ดีจะยิ่งชัดเจนขึ้นเมื่อบุคคลนั้นรู้สึกเหนื่อยล้า
• บริบททางสังคมมีผล: ผลในการกระตุ้นอารมณ์จะเด่นชัดน้อยลงเมื่อดื่มกาแฟในสถานการณ์เข้าสังคม
• ไม่ช่วยลดอารมณ์ลบเสมอไป: คาเฟอีนไม่ได้ช่วยลดอารมณ์เชิงลบอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะอารมณ์ "ความกังวล" (worry) ที่แทบไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจเป็นเพราะความกังวลมักมีรากฐานมาจากปัญหาระยะยาวที่สารกระตุ้นอาจไม่สามารถส่งผลกระทบได้

Professor Anu Realo จาก University of Warwick อธิบายกลไกทางวิทยาศาสตร์ว่า "คาเฟอีนทำงานโดยการปิดกั้นตัวรับอะดีโนซีน (adenosine receptors) ซึ่งสามารถเพิ่มการทำงานของโดปามีน (dopamine) ในส่วนสำคัญของสมอง ซึ่งเป็นผลที่เชื่อมโยงกับการมีอารมณ์ดีขึ้นและความตื่นตัวที่มากขึ้น"

ผลลัพธ์และข้อจำกัด

สิ่งที่น่าประหลาดใจคือ ทีมวิจัยไม่พบความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญระหว่างกลุ่มบุคคลที่มีระดับการบริโภคคาเฟอีนต่างกัน หรือมีอาการซึมเศร้า วิตกกังวล หรือปัญหานอนไม่หลับในระดับที่แตกต่างกัน แสดงให้เห็นว่าความเชื่อมโยงระหว่างคาเฟอีนกับอารมณ์เชิงบวกนั้นค่อนข้างสอดคล้องกันในทุกกลุ่ม

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยชี้ให้เห็นถึงข้อจำกัดบางประการ เช่น ไม่ได้มีการวินิจฉัยภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวลทางคลินิก และไม่ได้เก็บข้อมูลอาการถอนคาเฟอีน นอกจากนี้ หากมีการเก็บข้อมูลเพิ่มเติม เช่น นาฬิกาชีวภาพ (chronotypes) ของแต่ละบุคคล ก็อาจให้ข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับพลังของกาแฟยามเช้าได้มากขึ้น

กาแฟยามเช้า ไม่ใช่แค่ 'เรื่องของความรู้สึก'

งานวิจัยนี้ถือเป็นการสืบสวนเกี่ยวกับคาเฟอีนและอารมณ์ในโลกแห่งความเป็นจริงที่มีรายละเอียดมากที่สุดชิ้นหนึ่ง และให้ข้อมูลเชิงลึกใหม่ว่า "เวลา" และ "ความเหนื่อยล้า" ส่งผลต่ออารมณ์จากกาแฟอย่างไร

ข้อสรุปสำคัญคือ การบริโภคคาเฟอีนมีความสัมพันธ์กับการเพิ่มขึ้นของสภาวะอารมณ์เชิงบวกในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงเวลาสั้นๆ หลังจากตื่นนอน ซึ่งชี้ให้เห็นว่า ритуал (ritual) การดื่มกาแฟยามเช้าอาจมีผลกระทบทางจิตวิทยาอย่างแท้จริง และเป็นกุญแจสำคัญในการเริ่มต้นวันใหม่ด้วยทัศนคติเชิงบวก

งานวิจัยฉบับเต็มได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Scientific Reports

ที่มา: Newatlas