คนรุ่นใหม่จีนเวลาไม่พอ ‘จ้างคนใช้ชีวิต’ แทนตัวเอง ต่อเลโก้ ต่อคิว ทิ้งขยะ เยี่ยมพ่อแม่ ดัน Life stand-ins เป็นงานยอดฮิต

ใครที่ได้ดู Rental Family ครอบครัวให้เช่า ภาพยนตร์ของ Brendan Fraser ที่เข้าฉายในไทยเมื่อต้นปีที่ผ่านมา อาจเคยสงสัยว่าอาชีพรับจ้างใช้ชีวิตแทนคนอื่นมีอยู่จริงหรือเปล่า ในเรื่อง Brendan รับบทนักแสดงอเมริกันในโตเกียวที่รับงานกับบริษัทให้เช่าครอบครัว คอยสวมบทเป็นพ่อ เพื่อน หรือคนในครอบครัวให้ลูกค้าที่ต้องการใครสักคนมาเติมช่องว่างในชีวิต

คำตอบคือมีจริง และกำลังเป็นกระแสในจีน คนรุ่นใหม่จำนวนไม่น้อยเลือกจ่ายเงินให้ 'ตัวแทนชีวิต' (Life Stand-in) จัดการเรื่องที่ไม่มีเวลาหรือไม่อยากทำเอง ตั้งแต่ต่อเลโก้ชุดใหญ่ที่ซื้อมาแล้วไม่มีเวลาต่อ ไปเยี่ยมคนป่วยที่โรงพยาบาลแทน ไปจนถึงเคลียร์เรื่องที่ไม่อยากเผชิญหน้าด้วยตัวเอง

กระแสนี้ถูกเรียกว่า 'เศรษฐกิจตัวแทน' (Stand-in Economy) ซึ่งกำลังโตในกลุ่มคนที่เวลาไม่พอและยอมจ่ายเพื่อความสะดวก เมื่อภาระในชีวิตประจำวันเกินกว่าเวลา ความอดทน หรือความถนัดที่ตัวเองมี สื่อจีนเริ่มรายงานเรื่องนี้เป็นวงกว้างตั้งแต่ปี 2024 จากนั้นก็ขยายตัวเป็นตลาดรับจ้างทำธุระขนาดใหญ่ที่ปรับบริการตามความต้องการของลูกค้าแต่ละคน

จากต่อเลโก้ถึงทิ้งขยะ งานจุกจิกที่กลายเป็นรายได้

ตัวอย่างที่เห็นชัดที่สุดคืองานประกอบและงานฝีมือ โพสต์เรื่องการจ้างคนช่วยประกอบของบน RedNote (เสี่ยวหงซู) มียอดเข้าชมรวมกว่า 120 ล้านครั้ง ผู้ใช้บางคนซื้อเลโก้ชุดที่ซับซ้อนมาแต่ไม่มีเวลาต่อ จึงจ้างมืออาชีพต่อให้ โดยเลือกได้ว่าจะให้ช่างมาต่อที่บ้านหรือส่งเลโก้ไปให้ทางไปรษณีย์ ค่าบริการส่วนใหญ่อยู่ที่ 200-1,000 หยวน (ราว 1,000-5,000 บาท) ตามเวลา แรงงาน และความยากของงาน ซึ่งเป็นช่วงราคาเดียวกับที่โฆษณาบริการตัวแทนชีวิตทางออนไลน์ส่วนใหญ่ตั้งไว้

งานที่ไม่ต้องใช้ฝีมือแต่กินเวลาก็มีคนรับเช่นกัน บนแพลตฟอร์มซื้อขายของมือสองและแพลตฟอร์มรับจ้างวิ่งธุระ ผู้ใช้จ่ายเพียง 10-30 หยวน (ราว 50-150 บาท) ก็จ้างคนไปต่อคิวร้านอาหารดังแทนได้ ส่วนในหางโจว มณฑลเจ้อเจียง ผู้หญิงชื่อ Mihan เริ่มรับจ้างเพื่อนบ้านทิ้งขยะครั้งละ 3 หยวน (ราว 15 บาท) หรือเหมาจ่ายรายเดือน 99 หยวน (ราว 500 บาท) ภายในสามวันมีลูกค้ากว่า 20 ราย ก่อนจะขยายไปรับพัสดุและให้อาหารแมวช่วงวันหยุดยาว

บางคนไปไกลกว่านั้น คนทำงานรุ่นใหม่ในเซินเจิ้นที่อยู่ตัวคนเดียวบางส่วนจ้างคนทำอาหารให้ทุกวัน มีรายงานว่าผู้ใช้ออนไลน์รายหนึ่งจ่ายเดือนละ 2,500 หยวน (ราว 12,500 บาท) เพื่อให้มีกับข้าวฝีมือบ้านกินทุกมื้อ

รับจ้างทะเลาะแทน ไปเยี่ยมไข้แทน เมื่อบริการเริ่มแตะเรื่องความรู้สึก

งานรับจ้างไม่ได้หยุดอยู่ที่ธุระทั่วไป แต่เริ่มมีรูปแบบที่แปลกใหม่ขึ้นเรื่อย ๆ ชายแซ่ Kong ในกวางโจว กลายเป็นที่พูดถึงหลังออกมาโปรโมตบริการ 'รับจ้างทะเลาะแทน' (Arguing Stand-in) กลางถนน โดยคิดค่าบริการ 50 หยวน (ราว 250 บาท) สำหรับข้อพิพาทออนไลน์ และ 188 หยวน (ราว 940 บาท) สำหรับการไปเจรจาต่อหน้าแบบไม่จำกัดจำนวนครั้ง Kong ยืนยันว่าวิธีของตัวเองเน้นโน้มน้าวด้วยเหตุผล ไม่ใช้ความก้าวร้าว และปฏิเสธงานที่เกี่ยวกับการข่มขู่ การทวงหนี้ หรือการใช้กำลัง

อีกด้านหนึ่ง บริการบางประเภทเข้ามาตอบโจทย์ด้านจิตใจ หญิงจากมณฑลเจ้อเจียง เคยรับงาน 50 หยวน ไปเยี่ยมผู้ป่วยที่โรงพยาบาล พร้อมนำของฝากและคำทักทายไปให้ในนามของผู้ว่าจ้าง ส่วนผู้ให้บริการอีกรายในเซินเจิ้นคิด 300 หยวน (ราว 1,500 บาท) สำหรับการไปเยี่ยมผู้สูงอายุสองชั่วโมง ทั้งชวนคุยและทำกับข้าวให้ เท่ากับว่าแม้แต่หน้าที่ในครอบครัวบางส่วนก็เริ่มถูกส่งต่อให้คนรับจ้างทำแทน

ใช้เงินซื้อเวลาคืน ส่วนต่อขยายของ 'เศรษฐกิจคนขี้เกียจ'

นักเศรษฐศาสตร์มองว่ากระแสนี้คือส่วนต่อขยายของ 'เศรษฐกิจคนขี้เกียจ' (Lazy Economy) ในจีน ซึ่งผู้บริโภคใช้เงินเพื่อให้เวลาของตัวเองคุ้มค่าที่สุด Li Na รองศาสตราจารย์ คณะการเงินและเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยจี๋เหม่ย (Jimei University) ให้สัมภาษณ์กับสื่อว่า บริการลักษณะนี้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพชีวิตของผู้ใช้ ทั้งยังสร้างงานรูปแบบใหม่ขึ้นมาด้วย

ถึงอย่างนั้น ธุรกรรมส่วนใหญ่ยังเป็นการตกลงกันเองระหว่างบุคคล (Peer-to-Peer) จึงเกิดความกังวลเรื่องการฉ้อโกง การละเมิดความเป็นส่วนตัว และการเรียกร้องสิทธิ์ที่ทำได้ยากเมื่อบริการไม่เป็นไปตามที่ตกลงกันไว้

นอกจากความเสี่ยงเชิงปฏิบัติ ยังมีคำถามที่ลึกกว่านั้นซึ่งผู้ใช้ออนไลน์รายหนึ่งตั้งไว้ว่า "เมื่อเรื่องจุกจิกในชีวิตแก้ได้ด้วยเงินมากขึ้นเรื่อย ๆ เรากำลังได้อิสระมากขึ้น หรือกำลังค่อย ๆ สละประสบการณ์ส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิตไปโดยไม่รู้ตัว" คำถามนี้พาย้อนกลับไปที่เลโก้ที่มีคนอื่นต่อให้จนเสร็จ และการเยี่ยมไข้ที่ส่งไปเพียงตัวแทน ซึ่งช่วยประหยัดเวลาได้จริง แต่ก็แลกมากับประสบการณ์ที่เจ้าของเรื่องไม่ได้สัมผัสด้วยตัวเอง

ที่มา: South China Morning Post