พลิกบทใหม่ Green Buildings นโยบายต้องกลายเป็นผลงานจริง บทต่อไปของ Green Buildings คือการเปลี่ยนนโยบายให้เกิดขึ้นจริงในไซต์งานก่อสร้าง

ถ้าฮ่องกงยังสร้างตึกแบบเดิม ภาคก่อสร้างซึ่งปล่อยคาร์บอนราว 6.8% ของทั้งเมืองในปี 2023 อาจกลายเป็นต้นทางของคาร์บอนถึง 13% ภายในปี 2035 ตัวเลขนี้ชี้ว่าโจทย์ของอาคารเขียวไม่ได้จบที่การประหยัดไฟหลังเปิดใช้อาคาร เพราะคาร์บอนเริ่มสะสมตั้งแต่วัสดุที่ถูกขนเข้าไซต์ เครื่องจักรที่ใช้ระหว่างก่อสร้าง ไปจนถึงเศษวัสดุที่เหลือเมื่ออาคารถูกรื้อ

บนเวที Eco Asia Conference ในงาน Eco Expo Asia 2026 สภาอาคารเขียวฮ่องกง หรือ Hong Kong Green Building Council (HKGBC) จัดเซสชัน ‘The Next Chapter of Green Buildings: From Policy to Practice’ เพื่อตอบคำถามเดียวกันว่า เมื่อเป้าหมายและนโยบายสีเขียวถูกวางไว้ครบแล้ว อะไรคือสิ่งที่จะทำให้มันเกิดขึ้นจริง

เซสชันนี้รวมผู้พูดจากหลายจุดของห่วงโซ่ก่อสร้าง ได้แก่ Clarence Leung สถาปนิก กรรมการสภาอุตสาหกรรมก่อสร้างฮ่องกง หรือ Construction Industry Council (CIC) และประธานคณะกรรมการด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนของ CIC ซึ่งเป็นกรรมการ HKGBC ด้วย, Henry Ho หัวหน้าฝ่ายความยั่งยืน China State Construction Engineering (Hong Kong), Rocky Lau ผู้อำนวยการ EnerRight Intelligent และ Dr. Chang Yin Siang ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายความยั่งยืน Mabosa (M) Berhad จากมาเลเซีย ก่อนปิดท้ายด้วยวงเสวนาที่มี Harry Lai ผู้อำนวยการบริหาร HKGBC เป็นผู้ดำเนินรายการ

Green Buildings ของฮ่องกงผ่านมาแล้วสามบท

ก่อนจะคุยถึงบทต่อไป Harry Lai ชวนย้อนดูว่าอาคารเขียวของฮ่องกงผ่านมาแล้วกี่บท บทแรกเริ่มในปี 1996 เมื่อฮ่องกงเปิดตัวระบบประเมินอาคารเขียว HK-BEAM ซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องมือประเมินอาคารยุคแรกของโลก โดยช่วงนั้นยังเป็นระบบสมัครใจที่เน้นลดพลังงานและขยะเป็นหลัก

บทที่สองเริ่มในปี 2009 เมื่อ HKGBC ก่อตั้งขึ้นและเข้าร่วมเครือข่าย World Green Building Council จากนั้นไม่นาน HK-BEAM ก็ถูกปรับเป็น BEAM Plus ซึ่งกลายเป็นเครื่องมือประเมินอาคารเขียวหลักของฮ่องกง และเมื่อกรมอาคารของรัฐบาลฮ่องกงผูกสิทธิ์ผ่อนปรนพื้นที่อาคารรวม (Gross Floor Area: GFA) เข้ากับการรับรอง BEAM Plus จำนวนอาคารใหม่ที่ขอรับรองก็เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดด

บทที่สามตามมาในปี 2020 เมื่อรัฐบาลฮ่องกงประกาศเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอนก่อนปี 2050 แล้วออกแผนปฏิบัติการด้านสภาพภูมิอากาศในปีถัดมา ซึ่งยกอาคารเขียวและประสิทธิภาพพลังงานขึ้นเป็นยุทธศาสตร์อันดับแรก เหตุผลคืออาคารในฮ่องกงใช้ไฟฟ้าราว 90% ของทั้งเมือง และเป็นต้นทางของคาร์บอนมากกว่าครึ่ง

คำถามของบทที่สี่จึงไม่ใช่ว่าควรตั้งเป้าอะไรเพิ่ม แต่คือจะเปลี่ยนเป้าหมายที่มีอยู่ให้กลายเป็นผลงานจริงได้อย่างไร

แผนห้าปีที่ไม่ให้ภาคก่อสร้างกลายเป็นตัวปล่อยคาร์บอนหลัก

ตัวเลข 13% ที่เปิดเรื่องมาจาก Clarence Leung ซึ่งขึ้นพูดในนามของ CIC โดยอธิบายว่า 6.8% อาจดูไม่สูง เพราะนับเฉพาะกิจกรรมก่อสร้างและรื้อถอน แต่เมื่อฮ่องกงกำลังเดินหน้าโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่และเขตพัฒนาเมืองใหม่ทางตอนเหนือ (Northern Metropolis) สัดส่วนนี้จะไต่ขึ้นเรื่อยๆ และอาจถึง 20-25% ภายในปี 2060 อีกทั้งยิ่งภาคไฟฟ้าและการขนส่งลดคาร์บอนได้ดีขึ้นเท่าไร สัดส่วนของภาคก่อสร้างก็ยิ่งโดดขึ้นเท่านั้น

ด้วยเหตุนี้ CIC จึงวางแผนความยั่งยืนห้าปีให้สอดรับกับแผนพัฒนาห้าปีของฮ่องกง โดยเน้นสี่ด้าน ได้แก่ การเปลี่ยนผ่านสู่คาร์บอนต่ำ เมืองสีเขียวน่าอยู่ พลังงานสะอาด และความพร้อมรับมือสภาพภูมิอากาศ Clarence Leung เปรียบงานทั้งหมดนี้กับต้นไม้ที่ไม่ได้โตข้ามคืน เพราะต้องมีรากที่แข็งแรงและสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม และสิ่งที่สำคัญที่สุดคือ ‘การเปลี่ยนวิธีคิดของคนทั้งอุตสาหกรรม’

ในด้านคาร์บอนต่ำ เครื่องมือแรกคือระบบรับรองผลิตภัณฑ์สีเขียว CIC Green Product Certification ที่เปิดตัวในปี 2019 และปรับเป็นเวอร์ชัน 2.0 เมื่อปีที่แล้วให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล พร้อมเพิ่มฉลากสิ่งแวดล้อมห้าประเภท ความเคลื่อนไหวล่าสุดคือบางธนาคารนำระบบนี้ไปใช้ในกรอบสินเชื่อสำหรับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม ขณะที่ผู้ผลิตเหล็กสีเขียวจากจีนแผ่นดินใหญ่สามรายเข้าร่วมแล้ว เป้าหมายในห้าปีข้างหน้าคือการรับรองร่วมกับผลิตภัณฑ์สีเขียวจากเขตอ่าวกวางตุ้ง-ฮ่องกง-มาเก๊า (Greater Bay Area: GBA) เพื่อดึงสินค้าเข้าฮ่องกงและส่งต่อสู่ตลาดโลก

เครื่องมือที่สองคือ Carbon Assessment Tool (CAT) ซึ่งเป็นเครื่องมือประเมินคาร์บอนออนไลน์ที่เปิดตัวในปี 2019 และถูกใช้ทั้งในโครงการเอกชนและโครงการบ้านสาธารณะ โดยเวอร์ชัน 2.0 ที่ตั้งเป้าเปิดใช้ราวปี 2028 จะขยายฐานข้อมูลวัสดุ ใช้ AI ช่วยประมวลผล และเพิ่มฟีเจอร์ให้เปรียบเทียบทางเลือกวัสดุสีเขียวได้ตั้งแต่ขั้นเริ่มออกแบบ

ส่วนเป้าหมายที่ใหญ่ที่สุดคือ Green Data Hub ซึ่งจะรวมฐานข้อมูลผลิตภัณฑ์สีเขียว ฐานข้อมูลคาร์บอนแฝงในวัสดุ และข้อมูลการประเมิน BEAM Plus ไว้ในแพลตฟอร์มเดียว เพื่อให้ทั้งอุตสาหกรรมมีแหล่งข้อมูลจริงเพียงแหล่งเดียว (Single Source of Truth) นับคาร์บอนด้วยวิธีเดียวกัน และปูทางสู่การประเมินวัฏจักรชีวิตอาคารอย่างเป็นระบบ Clarence Leung ยอมรับว่างานนี้ท้าทายเพราะข้อมูลมาจากหลายหน่วยงาน แต่ก็คุ้มค่าที่จะทำ

จากขยะในไซต์งานถึงไฮโดรเจน แผนอีกสามด้านของ CIC

นอกจากเรื่องคาร์บอน ด้านเมืองสีเขียวน่าอยู่ของ CIC เน้นที่การหมุนเวียนวัสดุ ทั้งระบบจัดการขยะอัจฉริยะที่ช่วยผู้รับเหมาบันทึกการทิ้งขยะก่อสร้างแบบดิจิทัล คู่มือการก่อสร้างแบบหมุนเวียนฉบับแรกของฮ่องกงที่ทำร่วมกับหน่วยงานรัฐและ HKGBC และ CIC Material Exchange Platform ที่จะเปิดตัวภายในปีนี้ เพื่อจับคู่วัสดุเหลือใช้จากไซต์ก่อสร้างอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่เป็นแค่ตลาดซื้อขายของมือสองของวงการก่อสร้าง

ด้านพลังงานสะอาด ผลศึกษาล่าสุดของ CIC พบว่าไฟฟ้าจากระบบสายส่งยังเป็นแหล่งคาร์บอนใหญ่ที่สุดในไซต์ก่อสร้าง ขณะที่ผู้รับเหมาเริ่มใช้ระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่และเครื่องจักรไฟฟ้ามากขึ้น และไฮโดรเจนก็มีโครงการนำร่องเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ Clarence Leung มองว่าไฟฟ้า พลังงานหมุนเวียน และไฮโดรเจนจะเสริมกันตามสภาพของแต่ละไซต์ นอกจากนี้ CIC ยังศึกษาแนวคิดฉลากการก่อสร้างสีเขียว ซึ่งหมายถึงเสียงและมลพิษที่น้อยลง รวมถึงความปลอดภัยของแรงงานที่ดีขึ้น โดยโจทย์ที่ยังต้องแก้คือจะประเมินให้เป็นกลางได้อย่างไร

ด้านสุดท้ายคือความพร้อมรับมือสภาพภูมิอากาศ ซึ่ง CIC เลือกโฟกัสที่ไซต์ก่อสร้างโดยตรง เพราะสภาพอากาศสุดขั้วทำให้เกิดอุบัติเหตุและความเสี่ยงมากขึ้น จึงต้องมีแนวปฏิบัติให้ทั้งเรื่องการระบายน้ำ การบริหารไซต์ และการดูแลบุคลากร

สี่แรงที่ผู้รับเหมาใช้เปลี่ยนวิธีสร้าง

ถ้า CIC คือผู้วางเครื่องมือให้ทั้งอุตสาหกรรม China State Construction Engineering (Hong Kong) ก็คือผู้ที่ต้องนำเครื่องมือเหล่านั้นไปใช้จริง Henry Ho เล่าว่าบริษัทซึ่งเป็นผู้รับเหมาหลักในฮ่องกงมากว่า 40 ปี และอยู่เบื้องหลังโครงการอย่างพิพิธภัณฑ์พระราชวังฮ่องกง (Hong Kong Palace Museum) วางงานความยั่งยืนไว้บนกรอบ P.E.A.K ที่ครอบคลุมทั้งผู้คน สิ่งแวดล้อม ความร่วมมือกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและซัพพลายเชน ไปจนถึงโครงการที่ส่งมอบให้ชาวฮ่องกง โดยมีสี่แรงที่กำลังเปลี่ยนอนาคตของการก่อสร้าง

แรงแรกคือการทำให้การก่อสร้างเป็นระบบอุตสาหกรรม ผ่านการก่อสร้างแบบโมดูลาร์ (Modular Integrated Construction: MiC) ที่ผลิตห้องสำเร็จรูปในโรงงานแล้วนำมาประกอบที่ไซต์ ไม่ต่างจากการผลิตรถยนต์ ตัวอย่างคือศูนย์กักตัวเพนนีส์เบย์ที่สร้างเสร็จอย่างรวดเร็วในช่วงโควิด-19 และโครงการบ้านสาธารณะแบบเรียบง่าย (Light Public Housing) ที่ไคตั๊ก ซึ่งสร้างได้เร็วถึงสามวันต่อชั้น ส่วนงานระบบไฟฟ้าและเครื่องกลแบบประกอบสำเร็จ (Multi-trade Integrated Mechanical, Electrical and Plumbing: MiMEP) ช่วยลดแรงงานได้ 50% ลดเวลาก่อสร้าง 75% ลดรายการงานแก้ไขก่อนส่งมอบ 90% และลดขยะในงานระบบได้ 80%

แรงที่สองคือดิจิทัล หากการทำให้เป็นอุตสาหกรรมคือการคิดว่าจะสร้างอย่างไร ดิจิทัลก็คือการคิดว่าจะบริหารไซต์อย่างไร China State ใช้แพลตฟอร์ม C-SMART ที่เชื่อมแบบจำลองข้อมูลอาคาร (Building Information Modeling: BIM) กล้องวงจรปิด และโมเดล AI เข้าด้วยกัน เพื่อแจ้งเตือนทันทีเมื่อเกิดเหตุอย่างไฟไหม้หรือมีคนงานเดินเข้าเขตอันตราย นอกจากนี้ยังแจกสมาร์ตวอทช์ให้คนงานทุกคนเพื่อติดตามสุขภาพแบบเรียลไทม์และกดขอความช่วยเหลือฉุกเฉินได้

แรงที่สามคือระบบอัตโนมัติ ซึ่งใช้หุ่นยนต์ทำงานหนักและงานเสี่ยงแทนคน เช่น หุ่นยนต์พ่นสีในอาคารที่พ่นได้ 300 ตารางฟุตในสามนาที หุ่นยนต์ลาดตระเวนตรวจไซต์ตลอด 24 ชั่วโมง และหุ่นยนต์ขนวัสดุที่รับน้ำหนักได้ 150 กิโลกรัมต่อเที่ยว รวมถึงโดรนตรวจพื้นที่สูงและโดรนทำความสะอาดผนังภายนอก ซึ่งสอดรับกับนโยบายเศรษฐกิจน่านฟ้าระดับต่ำ (Low-altitude Economy) ของรัฐบาล

แรงสุดท้ายคือการเปลี่ยนผ่านสีเขียว ซึ่ง Henry Ho มองว่าเป็นแรงที่ตอบเป้าหมายด้านสภาพภูมิอากาศของฮ่องกงโดยตรง China State เปลี่ยนจากเครื่องปั่นไฟดีเซลมาใช้ระบบแบตเตอรี่ ทดลองใช้เครนและรถขุดไฟฟ้า ติดแผงโซลาร์บนสำนักงานไซต์ และเป็นผู้รับเหมารายแรกที่นำพลังงานไฮโดรเจนมาใช้ในไซต์ก่อสร้าง โดยเริ่มที่โครงการอุทยานนวัตกรรมและเทคโนโลยีฮ่องกง-เซินเจิ้น บริษัทยังมีแพลตฟอร์มรายงานคาร์บอนที่ดึงข้อมูลเข้าระบบอัตโนมัติและตรวจสอบย้อนหลังได้แบบเรียลไทม์ และมีโครงการแรกในฮ่องกงที่เป็นกลางทางคาร์บอนตลอดช่วงก่อสร้าง

อาคารเดิมก็ลดพลังงานได้โดยไม่ต้องรื้อ

ขณะที่สองคนแรกพูดถึงอาคารที่กำลังจะสร้าง Rocky Lau หันไปที่อาคารที่ตั้งอยู่แล้ว ซึ่งเป็นสัดส่วนใหญ่ของเมือง ในฮ่องกงมีอาคารพาณิชย์ผนังกระจกกว่า 2,000 หลัง แม้จะดูสวยงาม แต่ก็สูญเสียพลังงานและมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัยสูง เพราะกระจกปล่อยความร้อนจากแดดเข้ามามาก จนพลังงานที่ใช้ทำความเย็นของอาคารสูญเปล่าไปราว 25-40% อีกทั้งหลังพายุหรือไต้ฝุ่นแต่ละครั้ง การส่งคนโรยตัวลงไปทำความสะอาดหรือซ่อมกระจกก็ทั้งอันตรายและมีค่าใช้จ่ายสูง

โจทย์นี้คือที่มาของ UEner AI Nano Coating ผลิตภัณฑ์ของ EnerRight Intelligent ซึ่งผ่านโครงการบ่มเพาะของ Cyberport ได้รับทุนจาก PolyU Angel Fund และมีสิทธิบัตรทั้งในจีนและสหรัฐฯ สารเคลือบนาโนนี้ทำสองหน้าที่พร้อมกัน หน้าที่แรกคือทำความสะอาดตัวเอง โดยใช้ชั้นไทเทเนียมไดออกไซด์ (TiO2) บางๆ ที่ทำงานเมื่อโดนแสงแดดและย่อยสลายคราบอินทรีย์อย่างรอยนิ้วมือหรือคราบน้ำมัน จากนั้นเมื่อฝนตก น้ำจะชะสิ่งสกปรกออกไปเอง ส่วนหน้าที่ที่สองคือกันความร้อนและรังสียูวี โดยกระจกยังใสและรับแสงธรรมชาติได้ตามเดิม เจ้าของอาคารจึงไม่ต้องเปลี่ยนกระจกใหม่ แค่เคลือบลงบนกระจกที่มีอยู่

กระบวนการทั้งหมดมีสี่ขั้น เริ่มจากใช้โดรนติดกล้อง 4K และกล้องถ่ายภาพความร้อนบินสำรวจรอบอาคาร ซึ่งปลอดภัยกว่าการส่งคนโรยตัวลงไป หรือใช้เครื่องมือถ่ายภาพแทนในอาคารที่บินโดรนไม่ได้ จากนั้นให้ AI วิเคราะห์ภาพหาจุดที่กระจกมีปัญหา ส่วนภาพความร้อนจะชี้จุดที่ความเย็นรั่วออก ก่อนจะเข้าสู่ขั้นเคลือบ และปิดท้ายด้วยการเทียบผลก่อนและหลัง สำหรับอาคารเก่าจะพ่นสารเคลือบลงบนกระจกโดยตรงและรับประกันราว 3-6 ปี ส่วนอาคารใหม่จะเคลือบด้วยลูกกลิ้งตั้งแต่ในโรงงานก่อนติดตั้ง ซึ่งอยู่ได้นานกว่า 20 ปี และมีกรณีใช้งานจริงแล้วในสหราชอาณาจักร

ผลลัพธ์ที่วัดได้คือจุดที่ Rocky Lau ให้น้ำหนักที่สุด ที่อาคารสำนักงานใหญ่ของกรมบริการไฟฟ้าและเครื่องกลฮ่องกง (Electrical and Mechanical Services Department: EMSD) สารเคลือบช่วยลดพลังงานระบบปรับอากาศตลอดปีได้มากกว่า 10% และที่โรงแรม DoubleTree ภาพถ่ายความร้อนก็แสดงให้เห็นว่ากระจกที่เคลือบแล้วเย็นกว่าอย่างชัดเจน โดยประหยัดค่าระบบปรับอากาศได้มากกว่า 10% เช่นกัน นอกจากกระจก บริษัทยังใช้ภาพความร้อนตรวจแผงโซลาร์ที่สกปรก ชำรุด หรือร้อนเกินจนเสี่ยงไฟไหม้ และเมื่อเคลือบแผงโซลาร์ของโรงไฟฟ้าแห่งหนึ่งในฮ่องกงก็ช่วยลดความถี่ในการล้างแผงได้

อีกจุดขายคือการรวมงานไว้ที่เดียว เพราะเจ้าของอาคารมักต้องจ้างบริษัทหนึ่งมาทำความสะอาดผิวอาคาร อีกบริษัทมาดูเรื่องความร้อน และอีกบริษัทมาตรวจสภาพ บริษัทจึงรวมทั้งงานทำความสะอาด ประสิทธิภาพพลังงาน และงานเคลือบไว้บนแพลตฟอร์มเดียว ทั้งยังเชื่อมข้อมูลเข้ากับระบบบริหารจัดการอาคาร (Building Management System: BMS) ให้ AI ปรับระบบปรับอากาศตามความร้อนภายนอกได้เอง ซึ่ง Rocky Lau สรุปพันธกิจของบริษัทไว้ว่า ‘เปลี่ยนพลังงานที่สูญเปล่าให้เป็นคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (Environmental, Social and Governance: ESG) ที่วัดผลได้’

อาคารเขียวเป็นแค่จุดเริ่มต้นของเมืองหมุนเวียน

เมื่อมองออกไปนอกฮ่องกง Dr. Chang Yin Siang ชี้ว่าโจทย์ของอาเซียนต่างออกไป เพราะมาเลเซียเติบโตไปพร้อมกับเมือง ที่อยู่อาศัย และโครงสร้างพื้นฐาน ลำดับความสำคัญจึงอยู่ที่การส่งมอบอาคารให้ทันมาตลอด ขั้นต่อไปคือการทำให้การพัฒนาเหล่านั้นใช้ทรัพยากรคุ้มค่า คาร์บอนต่ำ และหมุนเวียนได้ ซึ่งมาเลเซียมีกรอบรองรับอยู่แล้ว ทั้งระบบประเมินอาคารเขียวแห่งชาติ Green Building Index (GBI) ระบบรับรองผลิตภัณฑ์สีเขียว myHIJAU และระบบก่อสร้างแบบอุตสาหกรรม (Industrialised Building System: IBS) ที่ผลิตชิ้นส่วนจากโรงงาน ซึ่งช่วยลดเศษวัสดุได้หากวางแผนดี

ถึงอย่างนั้น Dr. Chang Yin Siang มองว่าอาคารเขียวเป็นเพียงส่วนหนึ่งของภาพ เพราะคำถามที่ต้องถามต่อคือวัสดุมาจากไหน ถูกใช้อย่างไรระหว่างก่อสร้าง และจะเกิดอะไรขึ้นเมื่ออาคารถูกปรับปรุงหรือรื้อถอน รัฐซาราวักทางตะวันออกของมาเลเซียคือตัวอย่างที่ชัดเจน เมื่อรองมุขมนตรีซาราวักวางแนวคิดการก่อสร้างหมุนเวียนไว้ว่า ‘Waste No, Build Smart’ ตั้งแต่ลดขยะในไซต์ นำวัสดุที่ไม่ผ่านเกณฑ์ไปใช้ใหม่ จนถึงเลือกวัสดุท้องถิ่นเพื่อลดทั้งคาร์บอนและความเสี่ยงด้านขนส่ง ซาราวักจึงมองการก่อสร้างเป็นส่วนหนึ่งของวาระบริหารทรัพยากร ไม่ใช่ปัญหาขยะที่แยกออกมาต่างหาก

ภาพเดียวกันนี้เห็นได้ในไทย ซึ่ง Mabosa กำลังทำงานร่วมกับ BMS 2020 Thailand ผู้ผลิตวัสดุก่อสร้างที่ใช้โมเดลเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว (Bio-Circular-Green: BCG) ของรัฐบาลไทยเป็นกรอบ BMS นำของเหลือทิ้งทั้งเปลือกและกะลามะพร้าว เศษบล็อกคอนกรีตมวลเบา (Autoclaved Aerated Concrete: AAC) และเศษแผ่นยิปซัม มาพัฒนาเป็นวัสดุก่อสร้าง ผ่านศูนย์นวัตกรรม BCG ที่ Aromatic Farm สวนมะพร้าวในจังหวัดราชบุรี ซึ่งทำงานตั้งแต่วิเคราะห์ขยะ วิจัยการกักเก็บคาร์บอน พัฒนาผลิตภัณฑ์ ไปจนถึงจำลองการขยายการผลิต ผลงานล่าสุดคือวัสดุก่อสร้างคาร์บอนต่ำห้าชนิดในระบบเดียว ซึ่งผลิตจากเปลือก กะลา และขุยมะพร้าว

Dr. Chang Yin Siang ย้ำว่าลำดับที่ถูกต้องคือ ‘เข้าใจขยะก่อน หาวิธีใช้ ทดสอบ เก็บหลักฐาน แล้วจึงค่อยขยายผล’ และฝากหลักไว้สามข้อ คือออกแบบให้ขยะไม่เกิดตั้งแต่ต้น เลือกวัสดุจากหลักฐานมากกว่าคำโฆษณา และใช้ทรัพยากรให้คุ้มค่านานที่สุดเท่าที่ปลอดภัย

ช่องว่างระหว่างนโยบายกับไซต์งานอยู่ตรงไหน

เมื่อทั้งสี่คนขึ้นมาร่วมวงเสวนา Harry Lai เริ่มจากคำถามที่ตรงกับชื่อเซสชันที่สุด คือกลไกใดที่เปลี่ยนนโยบายอาคารเขียวให้เป็นผลลัพธ์จริงได้ Clarence Leung ตอบว่า ‘ไม่มีสวิตช์วิเศษ’ แต่มีหลายเส้นทางที่ต้องร้อยเข้าด้วยกัน ตัวอย่างคือวัสดุสีเขียว ซึ่งฮ่องกงยังไม่มีนโยบายภาพรวม ฝั่งเอกชนแม้ BEAM Plus จะกำหนดเกณฑ์วัสดุสีเขียวไว้ และผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ต้องทำตามเพื่อรับสิทธิ์ GFA แต่ส่วนใหญ่ก็ทำแค่เกณฑ์ขั้นต่ำ ขณะที่ฝั่งรัฐแต่ละหน่วยงานก็มีนโยบายของตัวเอง

ทางแก้จึงต้องเกิดหลายชั้นพร้อมกัน ชั้นแรกคืออุปสงค์และอุปทานที่เป็นปัญหาไก่กับไข่ ซึ่ง CIC กำลังแก้ทั้งสองฝั่ง ชั้นที่สองคือแรงจูงใจที่ยังมีน้อย ทั้งต่อผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์และผู้รับเหมา รวมถึงการที่ ESG ยังไม่ผูกกับประโยชน์ทางการเงิน ส่วนชั้นสุดท้ายคือการรับรู้ของสังคม ซึ่งเพิ่งเริ่มพูดถึงคาร์บอนแฝงในวัสดุ (Embodied Carbon) และการปล่อยก๊าซขอบเขตที่ 3 (Scope 3) กันมากขึ้น Harry Lai เสริมว่าบทที่ผ่านมาของอาคารเขียวฮ่องกงเน้นคาร์บอนจากการใช้งานอาคาร (Operational Carbon) เป็นหลัก แต่คาร์บอนแฝงก็สำคัญไม่แพ้กัน

ในมุมของผู้รับเหมา Henry Ho มองว่าอุปสรรคใหญ่ที่สุดคือการทำให้ทุกฝ่ายเดินไปทางเดียวกัน เพราะผู้รับเหมาหลักอยู่กลางห่วงโซ่ระหว่างเจ้าของโครงการ รัฐ ผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์ และซัพพลายเออร์ บริษัทอาจแบกต้นทุนและความเสี่ยงของโครงการหนึ่งเพื่อพิสูจน์ว่าทำได้จริง แต่ไม่สามารถแบกทุกโครงการไว้บนบ่าของผู้รับเหมาหลักได้ จึงหวังให้มีแรงจูงใจเพิ่ม เช่น การให้คะแนนใน BEAM Plus สำหรับโครงการที่ลงทุนด้านนี้

ด้านอาคารที่ใช้งานอยู่ Harry Lai ชี้ว่าเทคโนโลยีที่มีอยู่ตอนนี้พอสำหรับเป้าลดคาร์บอนครึ่งหนึ่งภายในปี 2035 แต่เทคโนโลยีสำหรับเป้าปี 2050 จำนวนมากยังอยู่ในห้องทดลอง โจทย์จึงอยู่ที่การพาเทคโนโลยีออกมาใช้ในโลกจริง เมื่อถามว่าเจ้าของอาคารต้องเห็นหลักฐานแบบไหนจึงจะยอมลงทุน Rocky Lau ตอบว่าสัญญาแบบรับประกันผลการประหยัด (Performance Contract) ช่วยได้มาก เพราะเจ้าของอาคารไม่มีความเสี่ยงที่จะขาดทุน และผู้ให้บริการรายใหญ่อย่าง CLP ก็เริ่มเสนอสัญญาแบบนี้แล้ว ส่วนเจ้าของที่ยังไม่รู้ว่าอาคารของตัวเองเหมาะกับทางเลือกใด ก็เริ่มจากคู่มือปรับปรุงอาคาร (Retrofit Guidebook) ของ HKGBC ได้ ซึ่ง Harry Lai เสริมว่าตอนนี้ยังมีแพลตฟอร์มออนไลน์ Retrofit Hub ที่รวบรวมกรณีศึกษาไว้ด้วย

สำหรับอาเซียน Dr. Chang Yin Siang มองว่าอุปสรรคใหญ่ที่สุดคือช่องว่างระหว่างสิ่งที่ทำได้ทางเทคนิคกับความเป็นจริงของตลาด เพราะผู้พัฒนาอสังหาริมทรัพย์และผู้รับเหมาต้องมั่นใจว่าวัสดุทางเลือกปลอดภัย มีคุณภาพสม่ำเสมอ ผ่านข้อกำหนด และคุ้มค่าเชิงพาณิชย์ ทางออกคือรัฐต้องสร้างอุปสงค์ผ่านการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวและมาตรฐานที่ชัดเจน ซึ่งซาราวักทำแล้วด้วยการบังคับใช้ IBS ในโครงการของรัฐเป็นรัฐแรก ขณะที่มาเลเซียกับไทยก็แลกเปลี่ยนกรณีศึกษาและวิธีทดสอบวัสดุรีไซเคิลระหว่างกันได้ เพราะ ‘เมืองหมุนเวียนต้องการมากกว่าเทคโนโลยีรีไซเคิล’ แต่ต้องมีตลาดที่ซื้อขายทรัพยากรที่กู้คืนมาได้จริงด้วย

Northern Metropolis และข้อมูลที่ฮ่องกงยังขาด

ครึ่งหลังของวงเสวนาขยับจากอาคารหลังเดียวไปสู่ระดับเมือง ในฐานะสถาปนิก Clarence Leung มองว่า Northern Metropolis เป็นโอกาสที่ไม่เหมือนใคร เพราะพื้นที่ซึ่งอยู่ระหว่างเซินเจิ้นกับใจกลางฮ่องกงนี้ยังมีแหล่งที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติและบ่อปลาที่ต้องอนุรักษ์ การออกแบบที่ให้ระบบนิเวศมาก่อนและการแก้ปัญหาด้วยธรรมชาติ (Nature-based Solutions) จึงต้องเริ่มจากผังแม่บทที่ทำให้พื้นที่ใหม่กับชุมชนเดิมผสานกันจริง ไม่ใช่แค่วางหมู่บ้านไว้ข้างนิคมไฮเทค

Clarence Leung ยอมรับด้วยว่าเป็นห่วง เพราะโครงการนี้ต้องเดินเร็วมาก และเรื่องระบบนิเวศมักเป็นสิ่งแรกที่ถูกตัดทิ้งเมื่อเวลาและงบประมาณบีบ จึงอยากเห็นการมีส่วนร่วมของสาธารณะมากขึ้น ในระยะยาว มาตรฐานอาคารเขียวควรขยายจากการประเมินอาคารทีละหลังไปสู่การประเมินระดับย่าน ตามที่โคเปนเฮเกนเริ่มทำแล้ว

ขณะเดียวกัน สำหรับบริษัทที่เพิ่งเริ่มต้นเส้นทางลดคาร์บอน Henry Ho ให้คำแนะนำข้อแรกว่าต้อง ‘กล้าลอง’ เหมือนที่ China State กล้าทดลองไฮโดรเจนและโครงการก่อสร้างที่เป็นกลางทางคาร์บอน แต่การลองต้องมีข้อมูลรองรับ ซึ่งบริษัทส่วนใหญ่มีอยู่แล้ว ทั้งปริมาณดีเซล อิฐ และคอนกรีตที่สั่งซื้อ ปัญหาคือวงการก่อสร้างคุ้นกับการดูแค่ตัวเลขเงิน ทั้งที่ปริมาณการใช้คือขุมทรัพย์ที่ซ่อนอยู่ และจะเป็นฐานให้คิดต่อได้ทันทีเมื่อข้อกำหนด ESG มาถึง Harry Lai สรุปสั้นๆ ว่า ‘วันนี้ข้อมูลคือเงิน’

หนึ่งประโยคสำหรับบทต่อไป

ก่อนปิดวง Harry Lai ขอให้ผู้ร่วมเสวนาแต่ละคนสรุปสิ่งที่ต้องทำเป็นอันดับแรกในประโยคเดียว Dr. Chang Yin Siang เลือกการทำให้ผลการดำเนินงานด้านความยั่งยืนที่ผ่านการตรวจสอบแล้วเป็นส่วนมาตรฐานของการจัดซื้อจัดจ้างงานก่อสร้าง Rocky Lau ย้ำว่าการผสานสารเคลือบนาโนเข้ากับ AI ช่วยยืดอายุอาคารเก่าและลดการใช้พลังงานได้ ส่วน Henry Ho ยืนยันว่าห้าปีข้างหน้าทุกฝ่ายพร้อมแล้ว เหลือเพียงทำให้เดินไปทิศทางเดียวกัน

Clarence Leung ปิดด้วยสามคำว่า ‘Green Data Hub’ เพราะขณะที่โคเปนเฮเกนคิดไปไกลถึงการสร้างโดยใช้คอนกรีตน้อยลง หรือไม่สร้างเลย ฮ่องกงยังขาดข้อมูลวัฏจักรชีวิตอาคาร ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการก้าวต่อในสิบปีข้างหน้า

โคเปนเฮเกนยังเป็นบทเรียนที่ Clarence Leung ทิ้งไว้ตั้งแต่ช่วงบรรยาย เมืองนี้เคยตั้งเป้าเป็นเมืองแรกที่เป็นกลางทางสภาพภูมิอากาศภายในปี 2025 แต่ทำไม่สำเร็จ และขยับเป้าให้ทะเยอทะยานกว่าเดิมเป็นการปล่อยคาร์บอนติดลบภายในปี 2035 ทั้งที่การปล่อยคาร์บอนของโคเปนเฮเกนคิดเป็นสัดส่วนไม่ถึง 1% ของโลก คำถามว่าทำไปทำไมจึงมีคำตอบเดียว คือ ‘ถ้าเชื่อว่าคุ้มค่าที่จะทำ ก็ควรลงมือทำเลย’ ซึ่งเป็นสิ่งที่ฮ่องกงและภาคก่อสร้างต้องยึดไว้เช่นกัน

บทต่อไปของอาคารเขียวจึงไม่ได้เขียนด้วยนโยบายฉบับใหม่ แต่เขียนด้วยข้อมูล ความร่วมมือ และความกล้าลงมือ เพราะอย่างที่ Dr. Chang Yin Siang ทิ้งท้ายไว้ ‘อาคารเขียวคือจุดเริ่มต้น ส่วนเมืองหมุนเวียนคือปลายทาง’

ที่มา: จาก session The Next Chapter of Green Buildings: From Policy to Practice ในงาน Eco Expo Asia 2026