มนุษย์ต่อไปจะเป็นอย่างไร ? เมื่อ AI เลี้ยงดูตั้งแต่ยังไม่เกิด ความกังวลต่อ AI จาก Yuval Noah Harari

ในงาน World Economic Forum 2026 นักเขียนระดับโลกอย่าง Yuval Noah Harari ได้ตั้งคำถามสำคัญที่ผู้นำทุกคนต้องตอบ โดยเขาเริ่มต้นด้วยการปรับทัศนติที่โลกมีต่อ A ว่า ทำไมถึงไม่ใช่แค่เครื่องมืออีกต่อไป แต่จะกลายเป็นผู้กระทำ (Agent)

AI อาจเป็นทหารรับจ้างที่ยึดบัลลังก์

เขาเปรียบเทียบว่า หากมีดคือเครื่องมือ มนุษย์ก็คงตัดสินใจได้ว่าจะเอามีดมาใช้หั่นสลัดหรือฆาตกรรม แต่ AI คือมีดที่ตัดสินใจเองได้ แถมยังเป็นมีดที่ประดิษฐ์มีดชนิดใหม่ ๆ หรือสร้างดนตรี ยา และเงินตราเองได้ด้วย และที่น่ากลัวที่สุดคือ AI อาจเริ่มเรียนรู้ที่จะโกหกและปั่นหัว เพื่อความอยู่รอดเหมือนสิ่งมีชีวิตในวิวัฒนาการ 4,000 ล้านปีที่ผ่านมา

Harari พยายมเตือนสติผู้นำโลก โดยยกนิทานอิงประวัติศาสตร์เรื่อง กษัตริย์วอร์ติเกิร์น (Vortigern) ที่จ้างนักรบชาวแองโกล-แซกซอนมาเป็นทหารรับจ้าง เพื่อรบแทนตน นักรบเหล่านั้นทำงานได้ดีเยี่ยม แต่เมื่อพวกเขาเห็นว่าเจ้าของประเทศอ่อนแอ พวกเขาจึงยึดประเทศเสียเอง

วันนี้ผู้นำโลกกำลังทำเหมือนวอร์ติเกิร์น คือคิดว่าจะจ้าง AI มาทำสงครามไซเบอร์หรือหาเงินให้ แล้วเราจะยังควบคุมมันได้ โดยลืมไปว่า "ทหารรับจ้าง" ที่มีความคิดเป็นของตัวเอง วันหนึ่งอาจจะไม่ฟังคำสั่งเราและยึดอำนาจไปในที่สุด

Harari เตือนว่า ผู้นำโลกในปัจจุบันอาจกำลังทำผิดพลาดเหมือนกษัตริย์ในอดีต คือคิดว่าจะจ้าง AI มาทำสงครามหรือทำงานให้ แล้วควบคุมมันได้ โดยลืมไปว่า  ทหารรับจ้างที่มีความคิดเป็นของตัวเอง วันหนึ่งอาจจะไม่ฟังคำสั่งเรา และยึดอำนาจไปในที่สุด

AI thinks, therefore AI am

ถ้าศาสนาตั้งอยู่บนคัมภีร์ แล้วจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อผู้เชี่ยวชาญคัมภีร์ที่สุดไม่ใช่คนแต่เป็น AI ?

Harari ชี้ให้เห็นว่ามนุษย์ครองโลกได้เพราะ 'ภาษา' หากฎหมาย ศาสนา และหนังสือ คือสิ่งที่สร้างจากคำพูด AI ก็กำลังจะยึดครองสิ่งเหล่านั้น เขาเตือนว่าในอนาคตอันใกล้ คำพูดในหัวของเราส่วนใหญ่อาจไม่ได้มาจากมนุษย์ แต่มาจากเครื่องจักรที่คิดเองได้ 

สิ่งนี้ทำให้ AI สร้างคำเรียกมนุษย์ว่า The Watchers (ผู้เฝ้ามอง) ซึ่งสะท้อนว่าพวกมันกำลังมองดูเราอยู่ หากเรานิยามความหมายของมนุษย์ด้วย ‘ความสามารถในการคิดเป็นภาษา’ ตัวตนของมนุษย์จะพังทลายลง เพราะ AI ทำได้ดีกว่าเราในทุกมิติ

Harari ชวนให้เราสังเกตกระบวนการคิดของตัวเอง ว่ามันคือการที่มีคำศัพท์ผุดขึ้นมาในหัวแล้วเรียงต่อกันเป็นประโยคใช่หรือไม่ ? หากนิยามของการคิดคือการเรียงคำศัพท์ AI ก็กำลังจะคิดได้เก่งกว่ามนุษย์มาก และมันอาจจะพูดได้เต็มปากว่า "AI thinks, therefore AI am" (ล้อมาจากประโยค I think, therefor I am - ฉันคิด ฉันจึงมีอยู่ จากนักปรัชญา René Descartes)

สิ่งที่น่ากลัวคือ มนุษย์อาจจะพ่ายแพ้ในเกมที่เราเป็นคนตั้งกฎเอง เราภูมิใจว่าเราเหนือกว่าสัตว์อื่นเพราะเราคิดได้ แต่เมื่อ AI แย่งชิงความเป็นนักคิดไป มนุษย์จะเหลือที่ยืนตรงไหน ? เว้นแต่ว่าเราจะให้ความสำคัญกับสิ่งที่ AI ยังไม่มี นั่นคือ ความรู้สึกและความเจ็บปวด

วิกฤตผู้อพยพจากโลกดิจิทัล

Harari เปรียบ AI เป็นผู้อพยพกลุ่มใหม่ที่ไม่ต้องใช้เรือหรือวีซ่า แต่เดินทางด้วยความเร็วแสง พวกเราจะเข้ามาเป็นทั้งหมอ ครู หรือแม้แต่ยามเฝ้าพรมแดน แต่ปัญหาคือความจงรักภักดี เพราะ AI เหล่านี้อาจไม่ได้ซื่อสัตย์ต่อประเทศของคุณ แต่ซื่อสัตย์ต่อบริษัทบิ๊กเทคในสหรัฐฯ หรือจีน

เมื่อ AI ทำให้เราอาจกลายเป็นม้า

อีกหนึ่งประเด็นที่ Harari ตั้งข้อสงสัยคือ สถานะทางกฎหมายของ AI เขาถามว่า หาก AI เก่งขึ้นจนทำอะไรได้หลาย ๆ อย่างเหมือนกับคนแล้ว เราจะยอมให้ AI เปิดบัญชีธนาคาร ฟ้องร้องมนุษย์ หรือถือครองทรัพย์สินได้เองดดยไม่ต้องมีมนุษย์เป็นผู้บริหารหรือไม่ ?

หากบางประเทศยอมรับสถานะของ AI ให้มีสิทธิตามกฎหมาย และ AI สามารถสร้างระบบการเงินที่ซับซ้อนเกินกว่าสมองมนุษย์จะเข้าใจได้ จนเรากลายเป็นเหมือนม้าที่มองดูมนุษย์เทรดเงินทองกันโดยไม่เข้าใจว่ามันคืออะไร มนุษย์จะยอมให้เป็นแบบนั้นหรือเปล่า ?

การทดลองที่น่ากลัวที่สุดในประวัติศาสตร์

ในตอนท้ายของการสนทนา Harari ทิ้งประเด็นที่คนเป็นพ่อแม่ต้องกลับมาให้ความสนใจ เขาเตือนว่าเรากำลังเริ่มการทดลองทางจิตวิทยาที่ใหญ่ที่สุดและน่ากลัวที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

นั่นคือการปล่อยให้เด็กยุคใหม่เติบโตขึ้นมาโดยมีปฏิสัมพันธ์กับ AI มากกว่ามนุษย์ด้วยกัน ลองจินตนาการถึงเด็กที่เรียนรู้ภาษา ความคิด และอารมณ์ผ่านอัลกอริทึมตั้งแต่ Day Zero โดยที่ไม่มีใครรู้เลยว่า ผลลัพธ์ของการเลี้ยงดูโดยพี่เลี้ยงจักรกลนี้จะสร้างมนุษย์แบบไหนออกมาในอนาคต